🟢 Kısaca: İSG Yükümlülükleri İşvereni Ne Bekliyor?
- ✔ 6331 sayılı Kanun, çalışan sayısına ve faaliyet konusuna bakılmaksızın kamu ve özel sektördeki hemen hemen tüm işyerlerini kapsar.
- ✔ 1 Ocak 2025 itibarıyla tehlike sınıfı ve çalışan sayısı fark etmeksizin neredeyse tüm işyerleri, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmetini sürekli almak zorunda.
- ✔ Bu hizmet OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) üzerinden dışarıdan da alınabiliyor; her işletmenin kendi bünyesinde uzman/hekim istihdam etmesi şart değil.
- ✔ Risk değerlendirmesi, acil durum planı, çalışan eğitimi ve sağlık gözetimi, tehlike sınıfına göre değişen sıklıkla yenilenmesi gereken zorunlu belgeler.
- ✔ 50 ve üzeri çalışanı olan, 6 aydan uzun süren işlerde İSG Kurulu oluşturulması zorunlu.
- ✔ 2026 yılı idari para cezaları %25,49 oranında güncellendi; genel yükümlülük ihlalinde ceza on binlerce TL'den başlıyor, uzman/hekim bulundurmama gibi ihlallerde aylık olarak tekrarlanıyor.
📑 İçindekiler
1. Bu Konu İşverenler İçin Neden Kritik?
Küçük ve orta ölçekli imalat işletmelerinde İSG genellikle "büyüyünce hallederiz" diye ertelenen bir konu. Oysa 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, çalışan sayısına bakılmaksızın hemen her işyerini kapsıyor ve son iki yılda yapılan düzenlemelerle özellikle iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi bulundurma zorunluluğunun kapsamı ciddi şekilde genişledi. Bugün itibarıyla tehlike sınıfı düşük, çalışan sayısı az bir atölyenin bile bu hizmeti alması gerekebiliyor.
Konuyu erteleyen işletmelerin karşılaştığı risk yalnızca idari para cezası değil. Bir iş kazası yaşandığında risk değerlendirmesi yapılmamış, eğitim kayıtları eksik veya İSG uzmanı/hekim görevlendirmesi yapılmamış bir işyerinin, hem Sosyal Güvenlik Kurumu rücu davasında hem de çalışanın açacağı maddi/manevi tazminat davasında savunma yapması çok daha zor hale geliyor.
Bu rehberde, imalat ve üretim ağırlıklı KOBİ'lerin en çok karşılaştığı sorulara; kim kapsamda, hangi yükümlülük ne zaman doğuyor, cezası ne kadar sorularına güncel mevzuat üzerinden net cevaplar veriyoruz.
2. 6331 Sayılı Kanun Kimleri Kapsıyor?
6331 sayılı Kanun'un 2. maddesi, kapsamı geniş tutuyor: kamu ve özel sektöre ait tüm işlere ve işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile işveren vekillerine, çırak ve stajyerler dahil tüm çalışanlarına, faaliyet konusuna bakılmaksızın uygulanır. Çalışan sayısı bir istisna oluşturmaz; tek kişilik bir işyeri de kapsamdadır.
Kanunun kapsamı dışında bırakılan alanlar sınırlı ve büyük ölçüde imalat/üretim işletmelerini ilgilendirmiyor: fabrika, bakım merkezi, dikimevi ve benzeri işyerleri hariç olmak üzere Türk Silahlı Kuvvetleri, genel kolluk kuvvetleri ve Millî İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığının faaliyetleri, ev hizmetleri, çalışan istihdam etmeksizin kendi nam ve hesabına mal ve hizmet üretimi yapanlar, hükümlü ve tutuklulara yönelik infaz hizmetleri sırasındaki iyileştirme kapsamındaki işyürütümü, işyerindeki faaliyeti sınırlı olan afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri.
Pratik sonuç şu: 2-3 çalışanlı bir üretim atölyesi de, 500 çalışanlı bir fabrika da aynı kanunun muhatabı. Aradaki fark, yükümlülüklerin kapsamı ve yoğunluğunda; bu da işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre şekilleniyor.
3. İşyeri Tehlike Sınıfları: Az Tehlikeli, Tehlikeli, Çok Tehlikeli
Her işyeri, kayıtlı olduğu NACE (faaliyet) koduna göre "İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği" kapsamında üç sınıftan birine yerleştirilir. Bu sınıf, aşağıda anlatılan hemen tüm yükümlülüklerin sıklığını ve yoğunluğunu belirleyen ana değişkendir:
| Tehlike Sınıfı | Örnek Sektörler | Risk Değerlendirmesi Yenileme |
|---|---|---|
| Az Tehlikeli | Büro/ofis hizmetleri, bazı toptan ticaret faaliyetleri, yazılım | En geç 6 yılda bir |
| Tehlikeli | Gıda üretimi, mobilya imalatı, tekstil, otomotiv yan sanayi | En geç 4 yılda bir |
| Çok Tehlikeli | Metal işleme/döküm, kimya, inşaat, maden | En geç 2 yılda bir |
Risk değerlendirmesinin yenilenme süreleri, işyerinde koşullar değişmediği sürece geçerli üst sınırlardır; bir iş kazası, ramak kala olayı veya işyeri ortamında önemli bir değişiklik olduğunda bu sürelerden bağımsız olarak yeniden yapılması gerekir.
⚠️ Karıştırmayın: "İSG Uzmanı Bulundurma" ile "OSGB ile Anlaşma"
- İSG uzmanı/işyeri hekimi bulundurma zorunluluğu: Kanunun işverene yüklediği, belirli bir aylık süre kadar iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti alma zorunluluğu. Bu zorunluluk vardır; ancak hizmetin nasıl sağlanacağı işverenin tercihine bırakılmıştır.
- OSGB (Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi) ile anlaşma: Bu zorunluluğu yerine getirmenin en yaygın yolu. İşveren, kendi bünyesinde tam zamanlı uzman/hekim istihdam etmek yerine, Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir OSGB'den ihtiyacı kadar (aylık dakika/saat bazlı) hizmet satın alabilir.
Küçük ve orta ölçekli çoğu işletme için doğru yaklaşım, bünyede tam zamanlı personel istihdam etmek değil, tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre hesaplanan aylık hizmet süresi kadar bir OSGB ile sözleşme yapmaktır. Görevlendirme, Bakanlığın İSG-KATİP sistemi üzerinden resmi olarak işlenir; sözleşmenin varlığı tek başına yeterli değildir, sistem üzerindeki atamanın da güncel olması gerekir.
4. Temel İşveren Yükümlülükleri
🔍 Risk Değerlendirmesi
Madde 10 uyarınca her işveren, işyerindeki tehlikeleri belirleyen, olasılık ve şiddet üzerinden risk skorlayan ve önleyici tedbirleri ortaya koyan bir risk değerlendirmesi yaptırmak zorundadır. Bu belge işyerinde bulundurulur ve denetimde ilk istenen evraklardan biridir.
🚨 Acil Durum Planı
Yangın, deprem, kimyasal sızıntı gibi acil durumlara karşı tahliye planı, arama-kurtarma, yangınla mücadele ve ilk yardım ekiplerinin belirlenmesi ve tatbikatların yapılması gerekir.
🎓 Çalışan Eğitimi
İşe başlamadan önce ve periyodik olarak, tehlike sınıfına göre değişen sürelerde (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli sınıfa çıktıkça artan) temel İSG eğitimi verilmesi ve kayıt altına alınması zorunludur.
🩺 Sağlık Gözetimi
Çalışanların işe giriş ve periyodik sağlık muayenelerinin yaptırılması gerekir; periyodik muayene sıklığı işin niteliğine ve tehlike sınıfına göre işyeri hekimi tarafından belirlenir.
🥽 Kişisel Koruyucu Donanım
Baret, eldiven, koruyucu gözlük, iş ayakkabısı gibi donanımların işveren tarafından ücretsiz sağlanması, uygun standartlarda olması ve fiilen kullanılmasının denetlenmesi gerekir.
👥 İSG Kurulu
Madde 22 uyarınca 50 ve üzeri çalışanı bulunan ve 6 aydan fazla süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işveren temsilcisi, çalışan temsilcisi, uzman ve hekimden oluşan bir İSG Kurulu oluşturulması ve düzenli toplanması zorunludur.
5. İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekimi Bulundurma Zorunluluğu
Bu başlık, son yıllarda en çok kapsam değişikliğine uğrayan alan. 31 Aralık 2024 tarihi itibarıyla, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki tüm işyerleri ile kamu kurumları, çalışan sayısına bakılmaksızın sürekli iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi hizmeti almak zorunda hale geldi. 1 Ocak 2025'ten itibaren ise 50'den az çalışanı olan az tehlikeli sınıftaki işyerleri de bu kapsama dahil edildi. Pratik sonuç şu: bugün itibarıyla neredeyse hiçbir işyeri bu yükümlülüğün tamamen dışında değil.
Hizmetin süresi sabit değil; çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre aylık olarak hesaplanan bir asgari süre üzerinden belirlenir:
| Tehlike Sınıfı | İşyeri Hekimi (çalışan başına/ay) | İş Güvenliği Uzmanı (çalışan başına/ay) |
|---|---|---|
| Az Tehlikeli | En az 5 dakika | En az 10 dakika |
| Tehlikeli | En az 10 dakika | En az 20 dakika |
| Çok Tehlikeli | En az 15 dakika | En az 40 dakika |
Çok tehlikeli sınıfta 10 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde işveren, isterse bu uzman ve hekimi kendi bünyesinde tam veya yarı zamanlı istihdam edebilir. Küçük ve orta ölçekli işletmelerin büyük çoğunluğu için ise en maliyet etkin çözüm, Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir OSGB ile hizmet sözleşmesi yapmaktır; sözleşme sonrası görevlendirme İSG-KATİP sistemi üzerinden onaylanır.
💡 Uzman Notu
Uygulamada en sık gözden kaçan nokta, işletmelerin NACE kodunu değil, fiilen yaptığı işi esas alması gerektiği. Ticaret siciline kayıtlı NACE kodu "az tehlikeli" görünse bile, işyerinde fiilen tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfa giren bir üretim faaliyeti yürütülüyorsa (örneğin bir toptan ticaret şirketinin bünyesinde metal işleme atölyesi varsa), denetimde esas alınan fiilen yürütülen faaliyettir. Bu nedenle tehlike sınıfı tespitini sadece vergi dairesindeki kayda göre değil, işyerinin gerçek faaliyetine göre yapmak, hem eksik uzman/hekim süresi hem de eksik eğitim gibi ikincil ihlallerin önüne geçer.
6. 2026 Güncel İdari Para Cezaları
İSG idari para cezaları her yıl Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın açıkladığı yeniden değerleme oranına göre güncellenir; 2026 için bu oran %25,49 olarak belirlendi ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (İSGGM), 6331 sayılı Kanun'a göre 2026 yılında uygulanacak güncel tutarları kendi resmi tebliğinde yayımladı. Aşağıdaki tutarlar bu güncel tebliğe dayanan yaklaşık aralıklardır; işyerinizin tehlike sınıfına göre kesin tutar değişebileceğinden nihai rakam için ilgili uygulamada güncel tebliğ tablosunun teyit edilmesi önerilir:
| İhlal | Yaklaşık Ceza (2026) |
|---|---|
| Genel İSG yükümlülüklerini yerine getirmeme | 44.443 - 133.329 TL |
| İş güvenliği uzmanı görevlendirmeme | 111.263 - 333.789 TL / ay |
| İşyeri hekimi görevlendirmeme | 111.263 - 333.789 TL / ay |
| Risk değerlendirmesi yaptırmama | 66.664 - 199.993 TL (ilk tespit) + aylık tekrar |
| Acil durum planı hazırlamama | 22.194 - 66.663 TL |
| Çalışan temsilcisi belirlememe | 22.194 - 66.582 TL |
| Sağlık gözetimi yaptırmama | ~22.194 TL / çalışan |
| İSG eğitimi vermeme | ~8.980 TL / çalışan |
Aylık olarak uygulanan cezalarda (uzman/hekim eksikliği, risk değerlendirmesinin sürdürülen eksikliği gibi) aykırılık devam ettiği sürece ceza her ay yeniden kesilir; ayrıca çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde bazı ihlaller için artırımlı uygulama söz konusu olabilir.
7. İş Kazasında İşverenin Hukuki Sorumluluğu
İdari para cezası, iş kazası veya meslek hastalığı yaşanması halinde işverenin karşılaşabileceği tek risk değil. Sosyal Güvenlik Kurumu, kazalı çalışana veya hak sahiplerine yaptığı ödemeler için işverenin kusuru oranında rücu davası açabilir. Ayrıca çalışan veya hak sahipleri, işverenin işçiyi gözetme borcunu ihlal ettiğini ileri sürerek ayrıca maddi ve manevi tazminat talep edebilir.
Bu davalarda mahkemenin ilk baktığı belgeler arasında güncel risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları, İSG kurulu tutanakları ve OSGB sözleşmesi/İSG-KATİP kayıtları yer alır. Bu belgeler eksiksiz ve güncelse işverenin kusur oranı düşebilir; hiç yoksa, kaza öncesinde önlem alınmadığı yönünde güçlü bir karine oluşur.
Bir iş kazası, aynı zamanda İş Kanunu m.24 kapsamında çalışanın haklı nedenle derhal fesih hakkını da doğurabilir; bu durumda kıdem tazminatı hakkı doğar ancak ihbar tazminatı söz konusu olmaz. Fesih usulü ve kıdem/ihbar hesaplamaları hakkında detaylı bilgiyi Kıdem Tazminatı, İhbar Süresi ve Fesih Mevzuatı 2026 yazımızda bulabilirsiniz. Bu bölüm genel bilgilendirme amaçlıdır; somut bir iş kazası sonrası hukuki sorumluluk değerlendirmesi olay bazında ayrıca yapılmalıdır.
8. Kimler Öncelikli Olarak Harekete Geçmeli?
🚀 Öncelikli Grup
- ✔ Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftaki imalat/üretim işletmeleri
- ✔ Henüz OSGB ile sözleşmesi olmayan veya İSG-KATİP kaydı güncel olmayan işletmeler
- ✔ Risk değerlendirmesi hiç yapılmamış veya süresi geçmiş işyerleri
- ✔ 50 çalışan eşiğine yaklaşan, İSG Kurulu kurmamış işletmeler
- ✔ Yeni bir üretim hattı, makine veya tesis devreye alan işletmeler
⏸️ Önceliği Görece Düşük Olan Durumlar
- ✔ Az tehlikeli sınıfta, OSGB sözleşmesi ve İSG-KATİP kaydı güncel olan küçük ofis işyerleri
- ✔ Risk değerlendirmesi ve eğitimleri güncel, denetimden geçmiş işletmeler
- ✔ Tamamen uzaktan/ofis dışı çalışan, fiziksel işyeri riski taşımayan hizmet şirketleri
9. Adım Adım Uyum Süreci
1. Tehlike Sınıfı Tespiti
İşyerinin fiilen yürüttüğü faaliyete göre az/tehlikeli/çok tehlikeli sınıfının doğrulanması
2. OSGB Sözleşmesi
Çalışan sayısı ve tehlike sınıfına göre gerekli aylık uzman/hekim süresinin hesaplanıp sözleşme kurulması
3. Risk Değerlendirmesi
Saha incelemesiyle tehlikelerin tespiti, risk skorlaması ve önleyici tedbirlerin belgelenmesi
4. Eğitim ve Sağlık Gözetimi
Çalışanlara zorunlu İSG eğitiminin verilmesi, işe giriş/periyodik muayenelerin planlanması
5. Periyodik Takip
İSG Kurulu toplantıları, tatbikatlar ve belgelerin süresi geldiğinde yenilenmesi
10. Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
- OSGB sözleşmesi imzalamak tek başına yeterli değildir; görevlendirmenin İSG-KATİP sisteminde onaylanmış ve güncel olması gerekir.
- Risk değerlendirmesi bir kez yapılıp raflara kaldırılacak bir belge değildir; işyeri koşulları, ekipman veya süreç değiştiğinde süresinden bağımsız olarak yenilenmelidir.
- NACE kodu ile fiilen yürütülen faaliyet farklıysa, denetimde esas alınan fiili faaliyettir; sadece ticaret sicili kaydına güvenmek eksik uzman/hekim süresi riskine yol açabilir.
- İSG eğitimleri sadece üretim hattı çalışanları için değil, ofis personeli dahil tüm çalışanlar için (süre ve içerik farklılaşsa da) zorunludur.
- Aylık olarak uygulanan cezalar (uzman/hekim eksikliği gibi) ihlal sürdüğü her ay tekrar kesilir; erken müdahale toplam maliyeti doğrudan azaltır.
11. Resmî Kaynaklar
12. Sık Sorulan Sorular
3-5 çalışanı olan küçük bir atölye de İSG uzmanı bulundurmak zorunda mı?
İşyeri tehlikeli veya çok tehlikeli sınıftaysa evet, 31 Aralık 2024'ten bu yana çalışan sayısına bakılmaksızın zorunlu. Az tehlikeli sınıftaysa da 1 Ocak 2025'ten itibaren 50'den az çalışanı olan işyerleri de kapsama alındı; pratikte bugün neredeyse tüm işyerleri bu hizmeti almak zorunda.
OSGB ile anlaşmak yerine kendi bünyemde uzman çalıştırabilir miyim?
Evet, özellikle çok tehlikeli sınıfta 10 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde işveren isterse tam veya yarı zamanlı kendi uzman/hekim kadrosunu kurabilir. Küçük işletmeler için ise maliyet açısından genelde OSGB ile aylık hizmet sözleşmesi yapmak daha uygun oluyor.
Risk değerlendirmesini kendimiz mi yapmalıyız, dışarıdan mı aldırmalıyız?
Kanun, risk değerlendirmesinin işveren tarafından yaptırılmasını şart koşar; ekip işyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı ve gerektiğinde çalışan temsilcisinden oluşur. Uygulamada bu çalışma genellikle OSGB'nin görevlendirdiği uzman ve hekim tarafından saha incelemesiyle yürütülür.
İSG Kurulu ne zaman zorunlu, kurul kurmazsam ne olur?
50 ve üzeri çalışanı olan ve 6 aydan uzun süren sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde zorunludur. Kurul oluşturulmaması veya düzenli toplanmaması, denetimde tespit edilen ve idari para cezasına konu olan ihlallerden biridir.
İSG cezaları tek seferlik mi, yoksa tekrarlanabilir mi?
Değişir. Bazı ihlaller (örneğin acil durum planı eksikliği) tespit anında tek seferlik kesilirken, uzman/hekim bulundurmama veya risk değerlendirmesinin sürdürülen eksikliği gibi ihlaller, aykırılık giderilmediği sürece her ay yeniden uygulanabilir.
İSG uyumsuzluğu bir iş kazası davasında işvereni nasıl etkiler?
Güncel risk değerlendirmesi, eğitim kayıtları ve OSGB görevlendirmesi eksiksizse, mahkemede işverenin gerekli önlemleri aldığını göstermesi kolaylaşır. Bu belgeler eksikse, kazadan önce önlem alınmadığı yönünde güçlü bir karine oluşur ve hem SGK rücu davasında hem de tazminat davasında işverenin kusur oranı yükselebilir.
🤝 İşyerinizin İSG Uyumunu Birlikte Değerlendirelim
Tehlike sınıfınızın doğru tespit edilip edilmediği, OSGB görevlendirmenizin İSG-KATİP üzerinde güncel olup olmadığı, risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtlarınızın süresinin dolup dolmadığı gibi noktaları şirketinizin mevcut yapısı üzerinden birlikte gözden geçirelim. İSG uyum sürecinizi değerlendirmemiz için bizimle iletişime geçin.
Sonuç
İSG yükümlülükleri, imalat ve üretim işletmeleri için artık "büyüdükçe ilgilenilecek" bir konu değil; çalışan sayısına bakılmaksızın bugün itibarıyla neredeyse tüm işyerlerini kapsayan, ihmalinde hem idari para cezası hem de bir iş kazası halinde ağır hukuki sorumluluk doğurabilen bir alan. Tehlike sınıfının doğru tespiti, OSGB üzerinden uzman ve hekim hizmetinin sağlanması, güncel risk değerlendirmesi ve eğitim kayıtlarının tutulması, hem denetim hem de olası bir kaza sonrası sorumluluk açısından işletmeyi koruyan temel adımlardır.
Koray Akdağ / Sistem Global Danışmanlık olarak, şirketlerin mevzuat uyum süreçlerini stratejik danışmanlık hizmetimiz kapsamında değerlendiriyor, İSG yükümlülükleriniz de dahil olmak üzere işletmenizin mevcut durumunu gözden geçirmenize destek oluyoruz.