Çoğu KOBİ için yeşil dönüşüm, önce bir yatırım kalemi gibi görünür: güneş paneli, yeni makine, enerji verimli ekipman. Ama işin gerçek başlangıç noktası genelde farklı bir soru: şirketin mevcut üretim sürecinde nerede, ne kadar kaynak israf ediliyor ve hangi teknolojiye öncelik verilmeli? TÜBİTAK'ın 2024'ten bu yana sürekli açık tuttuğu 1831 Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı, tam olarak bu soruya cevap arayan KOBİ'lere yönelik; uzman bir Çözüm Ortağından alınan danışmanlık hizmetinin %90'ını hibe olarak karşılıyor. Bu yazıda programın nasıl işlediğini, kimlerin başvurabileceğini ve adım adım süreci TÜBİTAK'ın resmî çağrı duyurusuna dayanarak ele alıyoruz.
⚡ Kısa Cevap
- ✔ 1831, TÜBİTAK'ın Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsamında yürüttüğü bir mentörlük/danışmanlık programı; yatırım değil, uzman desteği finanse ediyor.
- ✔ KOBİ, TÜBİTAK'ın belirlediği bir Çözüm Ortağından yeşil dönüşüm danışmanlığı alıyor; hizmet bedelinin %90'ını TÜBİTAK, kalan KDV hariç %10'unu ve KDV tutarını KOBİ ödüyor.
- ✔ Hizmet alımı üst sınırı KDV hariç 7.000 ABD Doları karşılığı Türk Lirası olarak belirleniyor; bu tutar dönemsel olarak güncelleniyor (ilk dönemde 210.000 TL idi).
- ✔ Destek süresi proje başına en fazla 6 ay; çağrı, bu bileşene ayrılan 20 milyon ABD Doları kaynak tükenene kadar sürekli başvuruya açık.
- ✔ Başvuru yalnızca Türkiye'de yerleşik, KOBİ tanımına giren sermaye şirketlerine açık; şahıs şirketi, dernek, vakıf, kooperatif ve ortaklı başvuru kabul edilmiyor.
- ✔ Bir KOBİ bu çağrıdan en fazla 3 defa, aynı Çözüm Ortağı ile en fazla 2 defayararlanabiliyor.
- ✔ Başvuru PRODİS (eteydeb.tubitak.gov.tr) üzerinden, kuruluş bazlı ön kayıt sonrası elektronik olarak yapılıyor.
📑 İçindekiler
1. TÜBİTAK 1831 Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı Nedir?
1831, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK ve KOSGEB'in Dünya Bankası finansmanıyla birlikte yürüttüğü Türkiye Yeşil Sanayi Projesi'nin bir alt bileşenidir. Projenin toplam bütçesi 450 milyon ABD Doları; TÜBİTAK'ın yürüttüğü üçüncü bileşenin bütçesi ise 175 milyon ABD Doları olarak belirlenmiş. Bu bileşen kapsamında hem geri ödemeli Ar-Ge finansmanı (1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı) hem de doğrudan danışmanlık desteği (1831) sağlanıyor.
1831'in amacı, bir KOBİ'nin kendi başına fark etmekte zorlanabileceği teknoloji ve yenilik ihtiyaçlarını, TÜBİTAK'ın belirlediği uzman kuruluşlar (Çözüm Ortakları) aracılığıyla ortaya çıkarmak. Resmî çağrı metninde bu amaç şöyle tanımlanıyor: "Yeşil dönüşüm çerçevesinde iş modellerini, tedarik ve değer zincirlerini, ürün ve hizmetlerini gözden geçirmek isteyen KOBİ'lere teknik yardım sağlanacaktır."
📌 Çağrının Hedeflediği Çıktılar
- ✔ KOBİ'nin yeşil dönüşüm konusundaki mevcut durumunun belirlenmesi
- ✔ İyileştirmeye açık başlıkların boşluk analiziyle ortaya konması
- ✔ Bu ihtiyaçlara uygun teknoloji/çözüm önerilerinin geliştirilmesi
- ✔ Çözümlerin hayata geçirilmesi için bir yol haritası hazırlanması
- ✔ Yol haritasının uygulanmasında KOBİ'ye rehberlik edilmesi
Burada ortaya çıkan Yol Haritası Raporu tesadüfi bir çıktı değil. Çağrı metni, bu raporun 3305 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında hazırlanacak olan Yeşil Dönüşüm Destek Programı'nın talep ettiği Yol Haritası Raporu formatı dikkate alınarak hazırlandığını belirtiyor. Yani 1831 kapsamında alınan danışmanlık hizmetinin çıktısı, KOBİ'nin ilerleyen bir aşamada fiilî yeşil dönüşüm yatırımı için başka bir destek programına başvururken doğrudan kullanabileceği bir belgeye dönüşüyor.
2. Çözüm Ortağı Mekanizması Nasıl İşliyor?
1831'i diğer TÜBİTAK programlarından ayıran en belirgin özellik, desteğin doğrudan KOBİ'ye nakit olarak aktarılmaması. KOBİ, TÜBİTAK'ın önceden belirlediği bir "Çözüm Ortağı"ndan hizmet alıyor; Çözüm Ortağı hizmeti verdikten sonra KOBİ'ye fatura kesiyor ve TÜBİTAK bu faturanın %90'ını doğrudan Çözüm Ortağına ödüyor. KOBİ'nin cebinden çıkan kısım, fatura bedelinin KDV hariç %10'u ile KDV tutarından ibaret.
Örneğin hizmet bedeli KDV hariç 200.000 TL ise: Çözüm Ortağı KOBİ'ye 200.000 TL + KDV tutarında fatura keser. TÜBİTAK, bu 200.000 TL'nin %90'ı olan 180.000 TL'yi doğrudan Çözüm Ortağına öder. KOBİ ise kalan 20.000 TL'yi (%10) ve fatura üzerindeki KDV tutamını Çözüm Ortağına öder; bu ödemeyi en geç Dönem Raporunu TÜBİTAK'a sunduğu tarihe kadar tamamlamalıdır.
⚠️ Karıştırmayın: 1831, 1832 ve KOSGEB Yeşil Sanayi Destek Programı Üç Farklı Şey Finanse Ediyor
Aynı Türkiye Yeşil Sanayi Projesi şemsiyesi altında yürütülen bu üç program sık sık birbirine karıştırılıyor. 1831, bir Ar-Ge projesi değil; KOBİ'nin mevcut durumunu analiz edip yol haritası çıkaracak bir danışmanlık/mentörlük hizmetini finanse ediyor, üst sınırı KDV hariç 7.000 dolar civarında. TÜBİTAK 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Çağrısı ise bambaşka bir ölçekte, enerji/su/atık verimliliğini artıracak bir Ar-Ge projesininbütçesini (büyük ölçekte 51,5 milyon TL'ye kadar) önce faizsiz kredi olarak kullandırıp sonuca göre kısmen hibeye dönüştürüyor. KOSGEB Yeşil Sanayi Destek Programı ise danışmanlık veya Ar-Ge değil, doğrudan yatırımı(örneğin çatı tipi güneş enerjisi sistemi kurulumunu) destekliyor. Bir KOBİ, önce 1831'den yol haritasını çıkarıp ardından ihtiyacına göre 1832'ye veya KOSGEB Yeşil Sanayi'ye başvurabilir; bu üç program birbirinin yerine geçmiyor, birbirini tamamlıyor.
3. Kimler Başvurabilir?
✅ Başvuru Yapabilecekler
- ✔ 25/05/2023 tarihli ve 32201 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği'ne giren KOBİ'ler
- ✔ Türkiye'de yerleşik, kanuni ve iş merkezi Türkiye'de bulunan sermaye şirketleri
- ✔ Proje bazlı ön kaydını PRODİS üzerinden tamamlamış kuruluşlar
❌ Başvuru Yapamayacaklar
- ✘ Kanuni ve iş merkezi yurt dışında olup Türkiye'de dar mükellefiyet statüsünde temsilcilik/şube açanlar
- ✘ Vakıf, dernek, kooperatif, birlik ve bunların iktisadi işletmeleri
- ✘ Şahıs şirketleri ve adi ortaklıklar
- ✘ Birden fazla kuruluşun ortaklı yaptığı başvurular (bu çağrıda kabul edilmiyor)
4. Hangi Hizmetler Destekleniyor?
Çağrı kapsamında yalnızca TÜBİTAK'ın belirlediği bir Çözüm Ortağından alınan aşağıdaki türde hizmetler destek kapsamında değerlendiriliyor.
Mevcut Durum / Boşluk Analizi
KOBİ'nin yeşil dönüşüm konusundaki mevcut durumunun belirlenmesi ve iyileştirmeye açık başlıkların tespiti
Teknoloji Danışmanlığı
Tespit edilen ihtiyaçlara uygun teknoloji ve çözüm önerilerinin geliştirilmesi
Yol Haritası Hazırlığı
Belirlenen çözümlerin hayata geçirilmesine yönelik yazılı bir yol haritası oluşturulması
Uygulama Rehberliği
Yol haritasının uygulanması sürecinde KOBİ'ye uzman rehberliği yapılması
5. Destek Tutarı ve Ödeme Şekli
| Kalem | Tutar / Oran |
|---|---|
| TÜBİTAK destek oranı | Hizmet bedelinin %90'ı (hibe) |
| KOBİ'nin ödediği pay | Fatura bedelinin (KDV hariç) %10'u + KDV tutarı |
| Hizmet alımı üst sınırı | KDV hariç 7.000 ABD Doları karşılığı TL (dönemsel güncellenir) |
| Destek süresi | En fazla 6 ay |
| Bileşene ayrılan toplam kaynak | 20 milyon ABD Doları (tükenene kadar çağrı açık) |
Not: TÜBİTAK, hizmet alımı üst sınırını dönemsel olarak Türk Lirası cinsinden güncelliyor; ilk dönemde (16.05.2024 - 30.06.2024) bu tutar 210.000 TL olarak belirlenmişti. Başvuru tarihinizde geçerli olan güncel TL tutarını PRODİS üzerindeki çağrı duyurusu ekinden teyit etmeniz gerekir.
6. Çözüm Ortakları Kimlerdir?
KOBİ, bu çağrı kapsamında yalnızca TÜBİTAK'ın önceden onayladığı ve resmî Çözüm Ortağı listesinde yer alan bir kuruluştan hizmet satın alabiliyor; listede yer almayan bir danışman veya firmadan alınan hizmet değerlendirmeye alınmıyor. TÜBİTAK, çağrı kapsamında yeni Çözüm Ortakları ekleyebiliyor veya mevcut ortakları listeden çıkarabiliyor.
Liste geniş bir yelpazeyi kapsıyor: sanayi ve ticaret odaları, üniversitelerin teknoloji transfer ofisleri, teknokent yönetici şirketleri, sektör dernekleri ve yeşil dönüşüm/sürdürülebilirlik konusunda uzmanlaşmış danışmanlık kuruluşları bu kapsamda yer alıyor. Hangi kuruluşların hangi dönemde aktif Çözüm Ortağı statüsünde olduğu değişebildiği için, başvuru öncesinde güncel listenin TÜBİTAK'ın resmî 1831 çağrı sayfasından kontrol edilmesi gerekiyor.
💡 Uzman Notu
Başvurularda en sık gözden kaçan nokta, Çözüm Ortağı seçiminin başvurudan önce netleşmiş olması gerektiğidir. KOBİ, uzman desteği alacağı Çözüm Ortağını belirledikten sonra başvurusunu TÜBİTAK'a sunabiliyor; yani süreç "önce proje onaylanır, sonra ortak bulunur" şeklinde işlemiyor. Bu nedenle başvuru öncesinde, ihtiyaç duyulan hizmet alanına (örneğin enerji verimliliği mi, döngüsel ekonomi mi, karbon ayak izi hesaplaması mı) en uygun uzmanlığa sahip Çözüm Ortağının seçilmesi, hem panel değerlendirmesinde hem de alınacak hizmetin kalitesinde doğrudan fark yaratıyor.
7. Başvuru Süreci: Adım Adım
1. İhtiyaç Belirleme
Hangi konuda (enerji, su, atık, döngüsel ekonomi) destek alınacağı netleştirilir
2. Çözüm Ortağı Seçimi
Güncel Çözüm Ortağı listesinden uygun kuruluş belirlenir
3. Kuruluş Bazlı Ön Kayıt
PRODİS (eteydeb.tubitak.gov.tr) üzerinden ön kayıt tamamlanır
4. Proje Önerisi Gönderimi
Problem tanımı, çözüm önerisi, iş planı ve bütçe PRODİS'e e-imzayla yüklenir
5. Panel Değerlendirmesi
Öneriler aylık gruplanarak panel yöntemiyle değerlendirilir
Proje önerisinde uyum (çağrı kapsamıyla ilişki), yapılabilirlik, projenin etki potansiyeli ve proje ekibinin (KOBİ ve Çözüm Ortağı) yetkinliği gibi başlıklar yer almalı. Onay sonrasında hizmet fiilen verilir, Çözüm Ortağı KOBİ'ye fatura keser, KOBİ kendi payını öder ve süreç TÜBİTAK'a sunulan Dönem Raporu ile tamamlanır.
8. Yararlanma Sınırları ve Değerlendirme Kriterleri
Yararlanma Sınırları
- ✔ Bir KOBİ, çağrı kapsamında en fazla 3 defa proje desteğinden faydalanabilir
- ✔ Aynı Çözüm Ortağı ile en fazla 2 defa proje başvurusunda bulunulabilir
Değerlendirme Boyutları (her biri %25)
- ✔ Projenin 1831 kapsamına uyumu
- ✔ Projenin yapılabilirliği
- ✔ Projenin etki potansiyeli
- ✔ Proje ekibinin (KOBİ + Çözüm Ortağı) yetkinliği
Panelistler her boyutu 1 ile 5 arasında puanlıyor; kuruluş yetkilisi kadın olan, sermayesinin çoğunluğu kadın ortaklara ait olan veya çalışanlarının çoğunluğu kadınlardan oluşan KOBİ'lerin panel değerlendirme puanına 3 ek puan ekleniyor.
9. Dikkat Edilmesi Gerekenler
10. Resmî Kaynaklar
11. Sık Sorulan Sorular
TÜBİTAK 1831 desteği KOBİ'nin hesabına mı yatırılıyor?
Hayır. Destek, KOBİ'ye nakit olarak aktarılmıyor. TÜBİTAK, hizmet bedelinin %90'ını Çözüm Ortağına doğrudan ödüyor; KOBİ ise fatura bedelinin kalan %10'unu ve KDV tutarını Çözüm Ortağına ödüyor.
1831'in son başvuru tarihi var mı?
Çağrı, TÜBİTAK ayrıca bir kapanış duyurusu yapana kadar sürekli başvuruya açık tutuluyor; resmî sayfada başvuru bitiş tarihi 1 Ocak 2030 olarak görünüyor, ancak bu bileşene ayrılan 20 milyon ABD Doları kaynak tükendiğinde çağrının kapatılması söz konusu olabilir.
İstediğim herhangi bir danışmanlık firmasından hizmet alıp 1831'e başvurabilir miyim?
Hayır. Hizmet, yalnızca TÜBİTAK'ın başvuru tarihinizde güncel Çözüm Ortağı listesinde yer alan bir kuruluştan alınmalı. Listede olmayan bir danışmandan alınan hizmet destek kapsamında değerlendirilmez.
1831 ile TÜBİTAK 1832 aynı programın farklı aşamaları mı?
Hayır, ikisi ayrı destek mekanizmaları. 1831, bir danışmanlık/mentörlük hizmetini (üst sınır KDV hariç 7.000 dolar civarı) finanse ediyor. 1832 ise çok daha büyük ölçekli bir Ar-Ge projesinin bütçesini önce faizsiz kredi olarak kullandırıp sonuç odaklı şekilde kısmen hibeye dönüştürüyor. Bir KOBİ önce 1831'den yol haritasını çıkarıp sonra 1832'ye başvurabilir, ama bu zorunlu bir ön koşul değil.
Şahıs şirketi veya adi ortaklık 1831'e başvurabilir mi?
Hayır. Çağrı yalnızca Türkiye'de yerleşik, KOBİ tanımına giren sermaye şirketlerine açık. Şahıs şirketleri, adi ortaklıklar, dernek, vakıf ve kooperatifler başvuru yapamıyor; ortaklı (birden fazla kuruluşun birlikte yaptığı) başvuru da bu çağrı kapsamında kabul edilmiyor.
Bir şirket bu destekten birden fazla kez yararlanabilir mi?
Evet, sınırlı sayıda. Bir KOBİ, çağrı kapsamında en fazla 3 defa proje desteğinden faydalanabiliyor; ancak aynı Çözüm Ortağı ile en fazla 2 defa proje başvurusunda bulunabiliyor.
🤝 1831 Başvuru Sürecinizi Birlikte Netleştirelim
Hangi yeşil dönüşüm başlığında (enerji verimliliği, döngüsel ekonomi, karbon ayak izi gibi) uzman desteğine ihtiyacınız olduğunu, buna uygun Çözüm Ortağı profilini ve proje önerinizin PRODİS üzerinde panel değerlendirmesini geçecek şekilde nasıl kurulması gerektiğini birlikte değerlendirebiliriz. Şirketinizin destek uygunluğunu ücretsiz ön analizle değerlendirelim veya doğrudan bizimle iletişime geçin.
Sonuç
TÜBİTAK 1831 Yeşil İnovasyon Teknoloji Mentörlük Çağrısı, büyük bir yatırım kararı vermeden önce "şirketimde gerçekte nerede iyileştirme yapmalıyım" sorusuna profesyonel bir cevap arayan KOBİ'ler için düşük riskli, yüksek hibe oranlı bir giriş noktası. Danışmanlık maliyetinin %90'ının karşılanması, çoğu KOBİ'nin kendi bütçesiyle karşılayamayacağı bir uzman desteğini erişilebilir kılıyor.
Çağrının sürekli açık olması, acele etmenize gerek olmadığı anlamına gelmiyor; ayrılan 20 milyon dolarlık kaynak tükendiğinde çağrı kapatılabilir. Doğru Çözüm Ortağını seçip başvurunuzu zamanında hazırlamak, hem sürecin hızını hem de elde edeceğiniz Yol Haritası Raporu'nun kalitesini doğrudan etkiliyor.