📌 Kısa Cevap
- ✔ 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar'ın 14'üncü maddesine dayanan Responsible® Programı, ihracatçı şirketlerin yeşil dönüşüme uyum sürecindeki danışmanlık giderlerini %50 oranında, 5 yıl boyunca destekliyor.
- ✔ Program üç fazdan oluşuyor: mevcut durum analizi ve yol haritası (Faz 1), uygulama danışmanlığı (Faz 2) ve izleme-doğrulama danışmanlığı (Faz 3).
- ✔ Başvuru şartı, cari yıldan önceki son üç takvim yılında toplam en az 300.000 ABD Doları ihracat yapmış olmak; şu an yalnızca imalatçı ve mal ihracatçısı şirketler başvurabiliyor, hizmet ihracatçıları henüz kapsam dışı.
- ✔ Faz 1'de şirket, Bakanlık onaylı danışmanlık firmasına KOBİ ölçeğine göre 500.000 TL ile 1.500.000 TL arasında bir tutara kadar ödeme yapıyor; bu tutarın yarısı Faz 1 raporu onaylandıktan sonra geri ödeniyor.
- ✔ 5 yıllık toplam destek üst limiti her yıl TÜFE/Yİ-ÜFE ortalamasıyla güncelleniyor; 2026 başında güncellenen tutar sektör kaynaklarına göre 17.640.000 TL civarında.
- ✔ Başvuru ve süreç takibi Responsible® Portalı ve Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden yürütülüyor; Genelge en son 10 Ağustos 2026'da değişti.
📑 İçindekiler
1. Responsible® Programı Nedir?
Avrupa Birliği'nin Sınırda Karbon Düzenlemesi Mekanizması (SKDM/CBAM) 1 Ocak 2026 itibarıyla kesin uygulama dönemine girdi ve AB'nin yeşil dönüşüm paketi, ihracatçı şirketlerin tedarik zincirinden raporlama yükümlülüklerine kadar birçok alanda yeni beklentiler getirdi. Ticaret Bakanlığı bu sürece hazırlanmak isteyen ihracatçılar için danışmanlık maliyetini paylaşan bir destek mekanizması kurdu: Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği, uygulamada "Responsible® Programı" adıyla biliniyor.
Destek, 17 Ağustos 2022 tarihli ve 5973 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı'nın ("İhracat Destekleri Hakkında Karar") 14'üncü maddesine dayanıyor. Uygulama usul ve esasları ise Ticaret Bakanlığı'nın Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteğine İlişkin Genelgesi'yle belirleniyor; bu genelge son olarak 10 Ağustos 2026 tarihinde önemli değişikliklerle güncellendi (başvuru şartı, Faz 1 ödeme tavanları ve danışman yetkilendirme kriterleri dahil).
Genelge'nin amacı maddesi şöyle diyor: "Bu Genelgenin amacı, 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar'ın 14'üncü maddesinde düzenlenen Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteğinin uygulanmasına ilişkin başvuru, değerlendirme ve sonuçlandırma işlemlerine yönelik usul ve esasların belirlenmesidir."
2. Üç Faz Nasıl İşliyor?
Program, şirketin yeşil dönüşüme uyum ihtiyacını analiz etmekten somut projeleri hayata geçirmeye kadar uzanan üç aşamadan oluşuyor. Her aşamanın giderleri ayrı ayrı %50 oranında destekleniyor.
Faz 1: Mevcut Durum Analizi ve Yol Haritası
Bakanlık onaylı bir Responsible® Programı danışmanlık firması, şirketin vizyon, çevre, sosyal ve yönetişim kriterlerine göre olgunluk seviyesini belirler ve geliştirmeye açık konuları projelendiren bir sürdürülebilirlik yol haritası hazırlar. Diğer tüm aşamaların ön şartıdır.
Faz 2: Uygulama Danışmanlığı
Yol haritasındaki projelere yönelik sürdürülebilirlik danışmanlığı (teknik/finansal fizibilite dahil), bilişim danışmanlığı ve Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) onaylı sürdürülebilirlik raporlaması eğitim bedelleri desteklenir. Yol haritasındaki projelerin tamamı için alınması zorunlu değildir.
Faz 3: İzleme ve Doğrulama Danışmanlığı
Kaydedilen iyileşmenin ölçülmesi, izlenmesi, doğrulanması ve raporlanması danışmanlığı ile bu süreç için zorunlu akredite sertifikasyon giderlerini kapsar. Faz 2'den önce veya eşzamanlı da başlatılabilir.
2026 güncellemesiyle birlikte, bir proje hem uygulama hem izleme niteliği taşıyorsa, şirketin DYS üzerindeki başvuruda alt destek türünü (Faz 2 veya Faz 3) kendisi seçebilmesi ve projelerin yol haritasındaki takvim sırasına bağlı kalınmadan hayata geçirilebilmesi gibi esneklikler de genelgeye eklendi.
3. Destek Oranı ve Üst Limit
| Kalem | Değer |
|---|---|
| Destek oranı (tüm fazlar) | %50 |
| Destek süresi | Destek kapsamına alınma onayından itibaren 5 yıl |
| Faz 1 ödeme tavanı (mikro/küçük işletme) | 500.000 TL |
| Faz 1 ödeme tavanı (orta büyüklükte işletme) | 1.000.000 TL |
| Faz 1 ödeme tavanı (büyük işletme) | 1.500.000 TL |
| 5 yıllık toplam üst limit (2026 güncel) | Sektör kaynaklarına göre yaklaşık 17.640.000 TL |
Mikro, küçük, orta ve büyük işletme ayrımı, Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Yönetmeliği'nin "KOBİ'lerin sınıflandırılması" başlıklı 5'inci maddesine göre yapılıyor; şirketinizin hangi ölçekte sayıldığını KOBİ tanımı yazımızdan kontrol edebilirsiniz. Toplam üst limit tutarı, Genelge'nin 5973 sayılı Karar'ın 30'uncu maddesine atıf yapan hükmü gereği her takvim yılı başında TÜFE ve Yİ-ÜFE ortalamasıyla güncelleniyor; 17.640.000 TL rakamı, bu güncellemelerin yansıdığı ve sektör yayınlarında 2026 için paylaşılan tutar olup kesin değeri DYS üzerindeki güncel bildirimden teyit edilmelidir.
💡 Uzman Notu:Başvuruda en sık gözden kaçan nokta, üst limitin "yıllık" değil 5 yıllık tek bir toplam limit olduğu. Genelge, her yıl başında şirketin o ana kadar kullanmadığı limit tutarını enflasyon oranında güncelliyor; yani bir yıl desteği hiç kullanmayan şirketin limiti erimiyor, aksine (TÜFE+Yİ-ÜFE)/2 oranında büyüyor. Bu nedenle beş yıllık süreyi erken bitirmek yerine, yol haritasındaki projeleri gerçek önceliğe göre zamanlamak genelde daha doğru bir yaklaşım.
4. Kimler Başvurabilir, Nasıl Değerlendiriliyor?
Programa, cari yıldan önceki son üç takvim yılında toplam en az 300.000 ABD Doları ihracat yapmış imalatçı ve ihracatçı şirketler başvurabiliyor. 10 Ağustos 2026 değişikliğiyle bu tutarın hesabına; başvuru sahibi şirketin organik bağlı olduğu şirket, grup şirketi, sektörel dış ticaret şirketi ya da dış ticaret sermaye şirketi üzerinden yaptığı ihracat ile ihraç kayıtlı satışları da dahil edilebiliyor. Şu an için yalnızca mal ihracatçısı/imalatçı şirketler kapsamda; hizmet ihracatçıları henüz başvuramıyor.
Bakanlık, başvuruyu değerlendirirken yalnızca ihracat rakamına bakmıyor. Genelge'nin 5'inci maddesine göre değerlendirmede şu kriterler dikkate alınıyor:
- Şirketin sürdürülebilirlik vizyonu ve stratejisi
- İhracat vizyonu ve kültürü
- Üst yönetimin projeyi sahiplenme düzeyi
- Proje ekibinin niteliği
- Sürdürülebilirlik stratejisinin şirketin mali yapısına uygunluğu
Başvurusu uygun bulunmayan şirketler, ret kararının tebliğinden 6 ay sonrayeniden başvurabiliyor. Destek kapsamına alındığı halde Faz 1 aşamasına geçmeyen veya geçmeyeceğini Bakanlığa bildiren şirketler ise kapsamdan re'sen çıkarılıyor ve aynı şekilde 6 ay sonra tekrar başvurabiliyor.
5. Adım Adım Başvuru Süreci
Responsible® Portalı'nda Hesap Açılır
Şirket portalda hesap açar ve beyana dayalı Ön Değerlendirme Karnesi'ni doldurur.
DYS Üzerinden Destek Kapsamına Alınma Başvurusu
Başvuru formu ve Ek-1'deki belgelerle (ihracat tutarını kanıtlayan belgeler dahil) Destek Yönetim Sistemi üzerinden başvuru yapılır.
Bakanlık Değerlendirmesi
Bakanlık, 4'üncü maddedeki şartı ve 5'inci maddedeki kriterleri inceler; sonuç DYS üzerinden bildirilir. Eksik belge varsa 3 ay içinde tamamlanması gerekir.
Faz 1 İçin 3 Teklif Alınır, Ön Onay Başvurusu Yapılır
Şirket, Bakanlık onaylı Responsible® danışmanlık firmalarından en az 3 teklif toplar ve Ek-7 formuyla DYS üzerinden ön onay başvurusu yapar.
Ödeme Yapılır, Çalışma Başlar
Ön onayın ardından şirket 1 ay içinde danışmanlık firmasına KOBİ ölçeğine göre belirlenen tavana kadar ödeme yapar; gizlilik sözleşmesi imzalanır ve çalışma ödemeden 1 ay içinde başlar.
Faz 1 Raporu Onaylanır
Ek-6'da tanımlanan içerikte hazırlanan mevcut durum analizi ve yol haritası raporu Bakanlığa sunulur ve onaylanır.
Hakediş Başvurusu Yapılır
Faz 1 raporunun onayından itibaren en geç 6 ay içinde, Ek-3'teki harcama belgeleriyle DYS üzerinden hakediş (ödenen tutarın %50'sinin geri alınması) başvurusu yapılır.
Faz 2 / Faz 3'e Geçilir (İsteğe Bağlı)
Yol haritasındaki projeler için uygulama ve/veya izleme-doğrulama danışmanlığı alınır; her harcama için ödeme belgesinden itibaren 6 ay içinde ayrı hakediş başvurusu yapılır.
Ödemelerin tamamı bankacılık sistemi üzerinden yapılmalı ve harcamayı yapan şirket ile faturayı düzenleyen taraf ilişkili kişi olmamalı. Destek ödemesi öncesinde şirketin vergi ve SGK'ya vadesi geçmiş borcu bulunmadığının teyit edilmesi de bir diğer şart.
6. Danışmanlık Firmasını Siz mi Seçiyorsunuz?
Evet, ancak serbestçe değil. Faz 1 çalışmasını yalnızca Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş "Responsible® Programı danışmanlık firmaları" yürütebiliyor; şirket bu listeden en az 3 teklif alıp birini tercih ediyor, Bakanlık gerekli görürse farklı bir teklifi de uygun görebiliyor. Faz 2 ve Faz 3'te ise "uygulama danışmanlığı firması" olarak ayrıca yetkilendirilmiş firmalar arasından seçim yapılıyor.
Bir danışmanlık firmasının Bakanlık tarafından yetkilendirilmesi hiç kolay değil. 10 Ağustos 2026 değişikliğiyle netleşen kriterlere göre firmanın, başka şeylerin yanı sıra:
- AB, İngiltere veya EFTA ülkelerinden en az 5 farklı ülkede tamamlanmış, referans mektuplu projeleri olması,
- Son 3 yılda en az 3 farklı sektörde, her biri asgari 1.000.000 TL tutarında 5 sürdürülebilirlik projesi tamamlamış olması,
- TSRS, GRI veya IIRC çerçevesinde hazırlanmış 5 referans raporu bulunması,
- Çevre, sosyal, yönetişim alanında en az 10 danışmandan oluşan, içlerinde asgari 5 yıl tecrübeli ve en az ikisi mühendislik mezunu 4 danışman barındıran bir ekibe sahip olması
gerekiyor. Bu kriterler, Responsible Programı danışmanlığının amatör bir hizmet olmadığını, ciddi bir kurumsal kapasite gerektirdiğini gösteriyor; şirketlerin teklif karşılaştırmasını yalnızca fiyat üzerinden değil, danışmanlık firmasının güncel yetkilendirme durumu üzerinden yapması önem taşıyor.
7. Karıştırmayın: Responsible Programı ile Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)
⚠️ İkisi de "Yeşil Dönüşüm" Diyor, Ama Tamamen Farklı Mekanizmalar
Responsible® Programı (Gönüllü Destek)
Ticaret Bakanlığı'nın isteğe bağlı bir teşviki. Şirket başvurur, uygun bulunursa danışmanlık giderinin %50'sini geri alır. Yükümlülük değil, danışmanlık maliyetini paylaşan bir destektir.
Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yürüttüğü, belirli tesisler için zorunlu bir sera gazı izin ve tahsisat sistemi. Kapsamdaki tesisler için izleme, raporlama ve doğrulama bir yükümlülüktür, destek değildir.
Pratikte ikisi birbirini tamamlıyor: Responsible Programı kapsamında alınan Faz 1 yol haritası, şirketin ETS veya CBAM kapsamına girip girmediğini netleştirmeye de yardımcı olabilir. ETS kapsamını ve 50.000 tCO₂e eşiğini Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi yazımızda, CBAM'a hazırlık için karbon ayak izi hesaplama adımlarını ise Karbon Ayak İzi Hesaplama rehberimizde ayrıca ele aldık.
8. Responsible® Markasını Kullanma Hakkı
Faz 1 raporu Bakanlık tarafından onaylanan şirketler, Ek-11 formuyla Responsible® markasının kullanım hakkı için ayrıca başvurabiliyor. Onay verilirse marka, şirket unvanıyla birlikte kurumsal materyallerde ve destek kapsamındaki iletişimde 5 yılsüreyle kullanılabiliyor. Bu, şirketin devlet eliyle doğrulanmış bir yeşil dönüşüm sürecinden geçtiğini gösteren, özellikle AB'li alıcılar nezdinde itibar değeri taşıyan bir işaret. Marka kullanım başvurusu uygun bulunmayan şirketler, 2026 değişikliğiyle gelen kurala göre en erken 1 yıl sonra yeniden başvurabiliyor.
9. Dikkat Edilmesi Gerekenler
10. Resmî Kaynaklar
Bu yazı aşağıdaki birincil kaynaklara dayanmaktadır. Başvuru öncesinde güncel oran, limit ve kriterleri doğrudan bu kaynaklardan teyit etmenizi öneririz:
- Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteğine İlişkin Genelge (10.08.2026 güncel sürüm)
- Ticaret Bakanlığı "Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği (Responsible® Programı)" sayfası
- 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar (Resmî Gazete, 18.08.2022/31927)
- İMMİB, "Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği (Responsible Programı)" bilgilendirmesi
11. Sık Sorulan Sorular
Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği (Responsible Programı) nedir?
5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Karar'ın 14'üncü maddesine dayanan, ihracatçı şirketlerin yeşil dönüşüme uyum sürecindeki sürdürülebilirlik danışmanlığı giderlerini %50 oranında, 5 yıl boyunca destekleyen bir Ticaret Bakanlığı programıdır.
Kimler başvurabilir, 300.000 dolarlık ihracat şartı nasıl hesaplanıyor?
Cari yıldan önceki son üç takvim yılında toplam en az 300.000 ABD Doları ihracat yapan imalatçı ve mal ihracatçısı şirketler başvurabilir. Bu tutara, organik bağlı şirket, grup şirketi, sektörel dış ticaret şirketi veya dış ticaret sermaye şirketi üzerinden yapılan ihracat ile ihraç kayıtlı satışlar da dahil edilebiliyor. Hizmet ihracatçıları şu an için kapsam dışında.
Destek oranı ve üst limit ne kadar?
Destek oranı tüm fazlarda %50. Faz 1'de ödeme tavanı şirketin ölçeğine göre 500.000 TL (mikro/küçük), 1.000.000 TL (orta) veya 1.500.000 TL (büyük işletme). 5 yıllık toplam üst limit her yıl TÜFE/Yİ-ÜFE ortalamasıyla güncelleniyor ve sektör kaynaklarına göre 2026 için yaklaşık 17.640.000 TL.
Faz 1, Faz 2 ve Faz 3 arasındaki fark nedir?
Faz 1, şirketin mevcut durumunu analiz edip bir sürdürülebilirlik yol haritası çıkarır ve diğer fazların ön şartıdır. Faz 2, yol haritasındaki projeler için uygulama danışmanlığı (teknik/finansal fizibilite, bilişim danışmanlığı, raporlama eğitimi) sağlar. Faz 3 ise kaydedilen iyileşmenin izlenmesi, doğrulanması ve gerekli sertifikasyon giderlerini kapsar. Faz 2 ve Faz 3'ün alınması zorunlu değildir.
Danışmanlık firmamı kendim seçebilir miyim?
Seçimi siz yaparsınız ama havuz sınırlıdır: Faz 1'i yalnızca Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş Responsible® danışmanlık firmaları yürütebilir. Şirket bu firmalardan en az 3 teklif alır ve birini tercih eder; Bakanlık gerekli görürse farklı bir teklifi de uygun bulabilir.
Başvuruyu nereden ve nasıl yapıyorum?
Önce Responsible® Portalı'nda hesap açıp Ön Değerlendirme Karnesi doldurulur. Ardından destek kapsamına alınma başvurusu, Ek-1 belgeleriyle birlikte Destek Yönetim Sistemi (DYS) üzerinden yapılır. Sonraki tüm aşamalar (ön onay, raporlar, hakediş başvuruları) da DYS ve portal üzerinden takip edilir.
Sonuç
CBAM ve AB'nin yeşil dönüşüm beklentileri, özellikle çelik, alüminyum, çimento, tekstil ve kimya gibi sektörlerde ihracat yapan şirketler için artık ertelenebilir bir gündem maddesi değil. Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Desteği, bu sürece hazırlanmanın danışmanlık maliyetini devletle paylaşan, şartlarını sağlayan şirketler için gerçek bir fırsat. Buna karşılık süreç, 300.000 dolarlık ihracat şartından Bakanlık onaylı danışman seçimine, 6 aylık hakediş sürelerinden Faz raporlarının içerik şartlarına kadar dikkat gerektiren birçok ayrıntı barındırıyor.
300.000 dolarlık ihracat şartını karşılayıp karşılamadığınızdan DYS üzerinden başvuru dosyanızın hazırlanmasına kadar süreci Koray Akdağ / Sistem Global Danışmanlık olarak sizinle birlikte yürütüyoruz; sürdürülebilirlik raporlama (TSRS) ihtiyaçlarınız için de ayrı bir danışmanlık süreci kurguluyoruz. Şirketinizin yeşil mutabakat uyum desteğine uygunluğunu birlikte değerlendirelim.