📌 Bu Rehberde Neler Bulacaksınız?
Özbekistan, 2016 sonrasında başlattığı ekonomik reform süreciyle Orta Asya'nın en hızlı açılan pazarlarından biri haline geldi. %100 yabancı sermaye ile şirket kurma imkânı, düşük kuruluş maliyeti ve Türkiye ile olan dil ve kültür yakınlığı, Özbekistan'ı Türk girişimciler için pratik bir yurt dışı yapılanma noktası yapıyor. Ancak doğru şirket türünü seçmek ve süreci eksiksiz yönetmek, sonuç almanın ön koşulu.
- ✔ MChJ (Limited Şirket) yapısı ve %100 yabancı sermaye imkânı
- ✔ Dijital tek pencere kayıt sistemi ve kuruluş süresi
- ✔ Serbest ekonomi bölgeleri (FEZ) ve IT Park teşvikleri
- ✔ Adım adım kuruluş süreci
- ✔ Güncel %15 kurumlar vergisi, %12 KDV oranları
- ✔ Banka hesabı açma sürecinin gerçekçi tablosu
- ✔ Türkiye tarafındaki yükümlülükler ve destekler
📑 İçindekiler
1. Neden Özbekistan'da Şirket Kurmalısınız?
Özbekistan, 35 milyonu aşan nüfusu ile Orta Asya'nın en kalabalık iç pazarına sahip. 2016'dan bu yana süren reform programı; döviz kontrollerinin kaldırılması, yabancı sermaye önündeki engellerin azaltılması ve kayıt süreçlerinin dijitalleşmesiyle sonuçlandı. Türkiye ile tarihi, dilsel ve kültürel yakınlık, iş ilişkilerinin kurulmasını da kolaylaştırıyor.
Büyüyen İç Pazar
Orta Asya'nın en kalabalık ülkesi olarak genç nüfusu ve artan tüketici talebiyle üretim, ticaret ve hizmet sektörlerine geniş bir iç pazar sunar.
Düşük Kuruluş Maliyeti
MChJ kuruluşu için yasal olarak asgari sermaye şartı bulunmaz; kuruluş masrafları bölgedeki diğer ülkelere kıyasla belirgin şekilde düşüktür.
Dijital ve Hızlı Kayıt
Şirket tescili büyük ölçüde online tamamlanabilir; standart süreç birkaç iş günü içinde sonuçlanır.
2. Şirket Türleri: MChJ Neden Standart Tercih?
Özbekistan mevzuatında yabancı yatırımcıların önünde birden fazla şirket türü bulunsa da, pratikte neredeyse tüm yabancı sermayeli girişimler tek bir yapıyı tercih ediyor: MChJ (Mas'uliyati Cheklangan Jamiyat).
| Şirket Türü | Türkçe Karşılığı | Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| MChJ | Limited Şirket (LLC) | Yabancı yatırımcıların standart tercihi; %100 yabancı sermaye ile kurulabilir, ortakların sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlıdır |
| AJ | Anonim Şirket (JSC) | Halka açılma veya büyük ölçekli sermaye ortaklığı planlayan, karmaşık kurumsal yönetim gerektiren yatırımlar için tercih edilir |
| Şube / Temsilcilik | Branch / Representative Office | Yurt dışındaki ana şirketin bağımsız tüzel kişiliği olmadan Özbekistan'da faaliyet göstermesi; temsilcilik ticari faaliyet yürütemez |
MChJ'nin öne çıkma nedeni yalnızca esnekliği değil; yasal olarak zorunlu bir asgari sermaye tutarı öngörülmemesi ve taahhüt edilen sermayenin kuruluştan itibaren 1 yıl içinde ödenebilmesidir. Bu yapı, küçük ve orta ölçekli ticaret, danışmanlık, ithalat-ihracat ve hizmet firmaları için en pratik çözümdür.
3. Serbest Ekonomi Bölgeleri ve IT Park
Özbekistan genelinde Navoi, Angren, Cizzah, Termez, Kokand ve Nemengan başta olmak üzere 20'yi aşkın serbest ekonomi bölgesi (Free Economic Zone – FEZ) faaliyette. Sanayi üretimi, tarım, ilaç ve turizm gibi farklı sektörlere odaklanan bu bölgelerde kayıtlı yatırımcılar, yatırım tutarına bağlı olarak 3-10 yıl arasında değişen sürelerle kurumlar vergisi, arazi vergisi ve gümrük vergisi muafiyetlerinden yararlanabiliyor.
💻 IT Park Uzbekistan: Yazılım ve Teknoloji Firmaları İçin
- IT Park rezidanslığı alan şirketler için kurumlar vergisi ve sosyal vergi (social tax) oranı %0'a iner.
- Çalışanların gelir vergisi (personal income tax) oranı standart tarifeden düşük, %7,5 olarak uygulanır.
- İhracat gelirlerinde KDV %0 oranına tabidir.
- Yazılım geliştirme, BT danışmanlığı ve dijital hizmet ihracatı yapan Türk girişimciler için Özbekistan'daki en avantajlı yapılardan biridir.
FEZ veya IT Park bünyesinde kuruluş, standart MChJ'ye kıyasla ek başvuru ve onay süreci gerektirir; teşviklerden yararlanmak için ilgili idarenin rezidanslık/katılımcı statüsü onayı şarttır. Faaliyet alanınıza uygun bölgenin belirlenmesi, bu aşamada kritik bir karardır.
4. Adım Adım Kuruluş Süreci
2026 itibarıyla Özbekistan, işletme kayıt süreçlerini tek bir dijital platform altında topladı; belge hazırlığından tescile kadar süreç büyük ölçüde elektronik ortamda yürütülüyor. Standart bir MChJ kuruluşu, belgeler eksiksiz olduğunda birkaç iş günü içinde tamamlanabiliyor.
Unvan Rezervasyonu & Belge Hazırlığı
Ana Sözleşme & Vekâletname
Tek Pencereden Tescil Başvurusu
TIN, Mühür ve Banka Hesabı
4.1. Ticari Unvan Rezervasyonu ve Belge Hazırlığı
Süreç, şirket unvanının kontrolü ve rezervasyonuyla başlar. Yabancı ortak gerçek kişiyse pasaport kopyası, tüzel kişiyse ticaret sicil kaydı örneği ve bankasından alınmış referans mektubu hazırlanır. Yabancı belgelerin Özbekistan konsolosluklarından veya apostil ile tasdik edilmesi gerekir.
4.2. Ana Sözleşme (Ustav) ve Vekâletnamenin Düzenlenmesi
Şirketin ana sözleşmesi (ustav) ve kurucular kararı hazırlanır. Yabancı ortağın Özbekistan'da fiziken bulunması zorunlu değildir; noter onaylı vekâletname ile süreç Türkiye'den yürütülebilir. Bu aşamada faaliyet kodu (OKED) ve varsa FEZ/IT Park başvurusu netleştirilir.
4.3. Tek Pencereden Tescil Başvurusu
Belgeler, Adalet Bakanlığı bünyesindeki Devlet Hizmetleri Ajansı'na (Public Services Agency) bağlı tek pencere portalı üzerinden veya doğrudan hizmet merkezine sunulur. Standart başvurular genellikle 1-3 iş günü, ek onay gerektiren faaliyetler ise daha uzun sürede sonuçlanır.
4.4. Vergi Kimlik Numarası, Mühür ve Banka Hesabı
Tescil tamamlandıktan sonra Devlet Vergi Komitesi'nden (tax.uz) vergi kimlik numarası (TIN/STIR) otomatik olarak oluşturulur, şirket mührü hazırlanır ve son adımda kurumsal banka hesabı açılışı başlatılır. Taahhüt edilen sermayenin bankaya yatırılması, kuruluş tarihinden itibaren 1 yıl içinde tamamlanabilir.
5. Vergi Sistemi ve Oranlar (2026)
Özbekistan'ın genel vergi rejimi, orta ölçekli işletmeler için bölgesel ölçekte rekabetçi kabul edilir. Vergi idaresi ve beyan işlemleri, tax.uz üzerinden büyük ölçüde elektronik ortamda yürütülür.
| Vergi | Oran | Açıklama |
|---|---|---|
| Kurumlar Vergisi | %15 (standart) | Bankalar, mobil operatörler, çimento üreticileri ve alışveriş merkezleri gibi belirli sektörlerde %20 uygulanır |
| KDV (QQS) | %12 | Standart oran; ihracat işlemleri genel olarak %0 oranına tabidir |
| Basitleştirilmiş Vergi (Ciro Vergisi) | %4 - %25 arası (sektöre göre) | Yıllık cirosu 1 milyar UZS altında kalan küçük işletmeler için ihtiyari alternatif rejim |
| IT Park Teşviki | %0 kurumlar vergisi | IT Park rezidanslığı alan yazılım/BT firmaları için kurumlar vergisi ve sosyal vergi muafiyeti |
Türkiye ile Özbekistan arasında 1996'dan bu yana yürürlükte olan ve 2020'de imzalanan protokolle güncellenen Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (ÇVÖA) kapsamında, Özbekistan'da ödenen verginin Türkiye'deki beyan üzerinden mahsubu mümkün olabilir. Güncel oranlar için Özbekistan Devlet Vergi Komitesi (tax.uz) resmi kaynağının kontrol edilmesi önerilir.
6. Banka Hesabı, Vize ve Oturum İzni
Şirket kuruluşu hızlı ilerlese de banka hesabı açılışı ve seyahat planlaması, gerçekçi bir zaman çizelgesi gerektiren ayrı süreçlerdir.
🏦 Banka Hesabı Açma Sürecinde Bilinmesi Gerekenler
- Devlet bankaları (örn. Kapitalbank, Ipoteka Bank) genellikle yetkili imza sahibinin en az bir kez Özbekistan'da fiziken bulunmasını ve KYC/AML (müşterini tanı / kara para aklamayı önleme) sürecini tamamlamasını talep eder.
- Bazı özel bankalar, hazırlanmış vekâletname ve detaylı şirket dosyasıyla süreci kısmen uzaktan başlatmaya izin verse de, tam anlamıyla fiziksel temassız hesap açılışı istisnadır.
- Net faaliyet tanımı, gerçek ortaklık yapısının (UBO) şeffaf beyanı ve iş planı, başvurunun hızlı onaylanma ihtimalini artırır.
- Yerel banka süreci tamamlanana kadar Wise Business gibi fintech çözümleri, uluslararası tahsilat için geçici bir ara çözüm olabilir; ancak yerel para birimiyle (UZS) işlem ve yerel tedarikçi ödemeleri için Özbekistan banka hesabı gereklidir.
🛂 Vize ve Oturum İzni
Türk vatandaşları, Özbekistan'a 30 güne kadar vizesiz seyahat edebilir; bu süre kuruluş sürecinin ilk aşamalarını ve banka görüşmelerini planlamak için genellikle yeterlidir. Daha uzun süreli faaliyet için şirket üzerinden iş/yatırımcı oturum izni başvurusu yapılabilir. Ayrıca Özbekistan'da belirli bir tutarın üzerinde (bölgeye göre değişen, gayrimenkul veya ticari yatırım şartına bağlı) yatırım yapan yabancılara oturum izni tanınan ayrı bir program da mevcuttur; bu programın güncel şartları teyide açıktır.
7. Türkiye Tarafındaki Yükümlülükler ve Teşvikler
Özbekistan'da şirket kurmak, Türkiye tarafında da bazı bildirim yükümlülüklerini beraberinde getirir; buna karşılık Ticaret Bakanlığı'nın sunduğu destek kalemlerinden de yararlanmak mümkündür.
🤝 Kuruluş ve Muhasebe Sürecinizi Biz Yönetiyoruz
Özbekistan'da şirket kuruluş sürecinizi doğru şirket türü seçiminden tescile, banka hesabı açılışından FEZ/IT Park başvurusuna kadar baştan sona biz yürütüyoruz. Kuruluş sonrasında da muhasebe, KDV beyanı ve kurumlar vergisi raporlama hizmetinizi, ayrı bir yerel firma aramanıza gerek kalmadan biz sağlıyoruz. Sürecin tamamı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
🇹🇷 Yurt Dışı Yatırım Bildirimi
Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişiler, Özbekistan'da şirket kurmak veya mevcut bir şirkete ortak olmak amacıyla yaptıkları ilk sermaye ihracını takip eden 3 ay içinde, Ticaret Bakanlığı'nın Yurt Dışı Yatırım Bildirimi formunu doldurarak Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı'na göndermekle yükümlüdür. Bu bildirim her yıl güncellenmeli, ihmal edilmesi cezai yaptırımlara yol açabilmektedir.
✅ Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Desteği
- Özbekistan'da açılan ofis, depo, showroom veya mağaza gibi birimlerin kira giderlerinde temel destek oranı %50 olup, Bakanlık tarafından hedef ülke olarak belirlenmesi halinde bu oran %20 ilave edilerek uygulanabilir.
- Yıllık üst limit mağazalar için 100.000 ABD Doları, diğer birimler için 75.000 ABD Doları civarındadır; destek ülke bazında en fazla 4 yıl uygulanır.
- Marka tescili ve tanıtım faaliyetlerine yönelik ayrı destek kalemleri de mevcuttur.
- Başvuru için şart: Türk Ticaret Kanunu'na göre kurulmuş Limited veya Anonim Şirket olmak ve desteğe konu ürünlerin Türk menşeli olması.
Bu destek ve bildirim yükümlülükleri, hedef ülke Özbekistan olsa da genel çerçevesi diğer ülkelerdeki yapılanmalarla aynıdır. Konunun tamamına ve güncel destek oranlarına Yurt Dışında Şirket Nasıl Kurulur? Avantajları Nelerdir? başlıklı rehberimizden ulaşabilirsiniz. Bölgedeki diğer alternatifleri karşılaştırmak isterseniz Kazakistan ve Azerbaycan rehberlerimize de göz atabilirsiniz. Güncel oranların doğrulanması için Ticaret Bakanlığı'nın resmi sayfası esas alınmalıdır.
8. Dikkat Edilmesi Gerekenler
9. Sık Sorulan Sorular
Özbekistan'da şirket kurmak için ülkede bulunmak gerekir mi?
Hayır. Kuruluş başvurusu noter onaylı vekâletname ile Türkiye'den yürütülebilir ve tescil büyük ölçüde dijital tek pencere sistemi üzerinden tamamlanır. Ancak kurumsal banka hesabı açılışı için çoğu banka yetkili imza sahibinin en az bir kez fiziken Özbekistan'da bulunmasını talep eder.
MChJ kurmak için asgari sermaye şartı var mı?
Genel MChJ yapısı için yasal olarak asgari sermaye tutarı öngörülmez; taahhüt edilen sermaye kuruluş tarihinden itibaren 1 yıl içinde ödenebilir. Bankacılık, sigortacılık gibi düzenlemeye tabi sektörlerde ise ilgili otoritenin belirlediği çok daha yüksek sermaye eşikleri uygulanır.
Özbekistan'da şirketin %100'ü yabancıya ait olabilir mi?
Evet. Özbekistan mevzuatı yabancı gerçek veya tüzel kişilerin MChJ'nin tamamına sahip olmasına izin verir; yerli ortak zorunluluğu bulunmaz. Bazı stratejik sektörlerde (madencilik, enerji gibi) ek lisans veya izin şartları olabilir.
Özbekistan'da kurulan şirketin Türkiye'de de vergi yükümlülüğü olur mu?
Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin Özbekistan'daki şirketten elde ettiği kazançlar Türkiye'de de beyan yükümlülüğüne tabi olabilir. Türkiye-Özbekistan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması kapsamında Özbekistan'da ödenen verginin Türkiye'de mahsubu mümkün olabilir; detaylar somut duruma göre değerlendirilmelidir.
Kuruluş süreci ne kadar sürer?
Belgeler eksiksiz olduğunda MChJ tescili, dijital tek pencere sistemi üzerinden genellikle 1-3 iş günü içinde tamamlanır. Banka hesabı açılışı ve varsa FEZ/IT Park başvurusu dahil edildiğinde toplam süreç birkaç haftaya kadar uzayabilir.
Sonuç
Özbekistan, düşük kuruluş maliyeti, %100 yabancı sermaye imkânı ve hızlanan dijital tescil süreciyle Türk girişimciler için ciddi bir yurt dışı yapılanma alternatifi sunuyor. Ancak MChJ yapısının doğru kurgulanması, FEZ/IT Park teşviklerinden yararlanma fırsatının değerlendirilmesi ve banka hesabı açılışının gerçekçi planlanması, sürecin en kritik unsurları. Bu kararları iş modelinize uygun şekilde vermek ve Türkiye tarafındaki yükümlülükleri eksiksiz yönetmek için profesyonel destek almak, sürecin hatasız ilerlemesini sağlar.