📌 Bu Rehberde Neler Bulacaksınız?
Tacikistan, Orta Koridor ve Çin-Orta Asya ticaret güzergâhı üzerindeki konumu, düşük kuruluş maliyeti ve yabancı yatırımcıya yerli yatırımcıyla eşit muamele ilkesiyle Orta Asya'da henüz yeterince keşfedilmemiş bir yapılanma noktası. Ancak vize rejiminin 2024'te değişmesi, serbest ekonomi bölgelerinin şartları ve vergi sisteminin katmanlı yapısı, sürece başlamadan önce netleştirilmesi gereken kritik detaylar.
- ✔ ҶДММ (Limited Şirket) yapısı ve yabancı yatırımcıya eşit muamele
- ✔ Adalet Bakanlığı'na tescil süreci ve gerekli belgeler
- ✔ 5 serbest ekonomi bölgesi (FEZ) ve vergi muafiyetleri
- ✔ Adım adım kuruluş süreci
- ✔ Güncel %18 standart / %13 üretici kurumlar vergisi, %14 KDV oranları
- ✔ 2024'ten itibaren değişen vize rejimi ve e-vize seçeneği
- ✔ Türkiye tarafındaki yükümlülükler ve destekler
📑 İçindekiler
1. Neden Tacikistan'da Şirket Kurmalısınız?
Tacikistan mevzuatı, yabancı ve yerli yatırımcıya eşit muamele ilkesini temel alır; genel bir yatırım ön onayı aranmaz ve şirketin tamamı yabancı sermayeye ait olabilir. Yabancı Yatırım Kanunu kapsamında yatırımcılara, mevzuatın daha az elverişli hale gelmesi durumunda mevcut yatırım şartlarının korunduğu 15 yıllık bir istikrar (stabilizasyon) garantisi de tanınır.
Stratejik Ticaret Koridoru
Çin'i Orta Asya ve İran üzerinden Basra Körfezi'ne bağlayan güzergâh üzerinde yer alır; lojistik ve transit ticaret faaliyetleri için elverişli bir konumdadır.
Düşük Kuruluş Maliyeti
ҶДММ kuruluşu için yasal asgari sermaye tutarı sembolik düzeydedir (500 TJS civarı); devlet harcı da bölgedeki diğer ülkelere kıyasla düşüktür.
15 Yıllık İstikrar Garantisi
Yabancı Yatırım Kanunu, sonradan aleyhe değişen mevzuata karşı mevcut yatırım koşullarının 15 yıl boyunca korunmasını güvence altına alır; kâr transferi serbesttir.
2. Şirket Türleri: ҶДММ Neden Standart Tercih?
Tacikistan mevzuatında birden fazla şirket türü tanımlanmış olsa da, yabancı sermayeli küçük ve orta ölçekli girişimlerin neredeyse tamamı tek bir yapıyı tercih ediyor: ҶДММ (Ҷамъияти дорои масъулияти маҳдуд — Limited Şirket).
| Şirket Türü | Türkçe Karşılığı | Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| ҶДММ | Limited Şirket (LLC) | Yabancı yatırımcıların standart tercihi; %100 yabancı sermaye ile kurulabilir, ortakların sorumluluğu koydukları sermaye ile sınırlıdır |
| CJSC | Kapalı Anonim Şirket | Halka açık olmayan, sınırlı sayıda ortakla kurulan ve hisselerin serbestçe devredilmediği ortaklık yapısı |
| OJSC | Açık Anonim Şirket (JSC) | Hisselerin halka açık şekilde işlem görebildiği, yüksek kamuyu aydınlatma yükümlülüğü olan büyük ölçekli yapılar için tercih edilir |
ҶДММ'nin öne çıkma nedeni yalnızca esnekliği değil; yasal asgari sermaye tutarının sembolik düzeyde olması (yaklaşık 500 somoni) ve taahhüt edilen sermayenin kuruluştan itibaren 1 yıl içinde ödenebilmesidir. Bu yapı, ticaret, danışmanlık, ithalat-ihracat ve hizmet firmaları için en pratik çözümdür. Bankacılık, sigortacılık, madencilik, medya ve güvenlik gibi düzenlemeye tabi sektörlerde ise ayrıca sektörel lisans/izin şartı aranır.
3. Serbest Ekonomi Bölgeleri (FEZ)
Tacikistan genelinde Danghara, Panj, Sughd, İşkoşim ve Kulob olmak üzere 5 serbest ekonomi bölgesi (Free Economic Zone – FEZ) faaliyette. Bu bölgelerde kayıtlı işletmeler; gelir vergisi ve sosyal vergi dışında kalan kurumlar vergisi, KDV, yol kullanım vergisi, doğal kaynak vergisi, tüketim vergisi ve gümrük vergilerinden muaf tutuluyor.
🏭 FEZ'de Kayıt İçin Asgari Yatırım Eşikleri
- Üretim (imalat) şirketleri: en az 500.000 ABD Doları yatırım
- Ticaret şirketleri: en az 50.000 ABD Doları yatırım
- Hizmet ve danışmanlık şirketleri: en az 10.000 ABD Doları yatırım
- 2026'da yürürlüğe giren düzenlemeyle, FEZ'de üretilen ürünlerin yurt içi pazara arzında uygulanan ithalat gümrük vergisi kaldırıldı; bu, FEZ'de üretim yapan firmaların hem ihracat hem de iç pazar satışlarında maliyet avantajını artırdı.
FEZ bünyesinde kuruluş, standart ҶДММ'ye kıyasla ilgili bölge idaresine ayrı bir başvuru ve katılımcı statüsü onayı gerektirir. Faaliyet alanınıza uygun bölgenin ve yatırım eşiğinin belirlenmesi, bu aşamada kritik bir karardır.
4. Adım Adım Kuruluş Süreci
Tacikistan'da tüzel kişilerin devlet tescili, Adalet Bakanlığı'nın yetkisindedir; işletme ayrıca Vergi Komitesi, istatistik ve sosyal güvenlik kurumlarına da kaydedilir. Belgeler eksiksiz olduğunda standart tescil birkaç iş günü içinde tamamlanabiliyor.
Unvan & Belge Hazırlığı
Tüzük & Vekâletname
Adalet Bakanlığı'na Tescil
TIN, Mühür & Banka Hesabı
4.1. Ticari Unvan Kontrolü ve Belge Hazırlığı
Süreç, şirket unvanının kontrolü ve yasal adresin belirlenmesiyle başlar. Yabancı kurucu gerçek kişiyse pasaport kopyası, tüzel kişiyse ticaret sicil kaydı örneği hazırlanır. Tacikistan, 2015'ten bu yana Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf olduğundan, yabancı belgelerin tasdiki konsolosluk yerine apostil ile ve ardından yeminli Tacikçe tercümeyle tamamlanabilir.
4.2. Kuruluş Sözleşmesi (Tüzük) ve Vekâletnamenin Düzenlenmesi
Şirketin tüzüğü (charter) ve kurucular kararı hazırlanır. Yabancı ortağın Tacikistan'da fiziken bulunması zorunlu değildir; noter onaylı ve apostilli bir vekâletname ile süreç Türkiye'den yürütülebilir. Bu aşamada faaliyet kodu ve varsa FEZ katılımcı başvurusu netleştirilir.
4.3. Adalet Bakanlığı'na Tescil Başvurusu
Belgeler, tüzel kişilerin devlet tescilinden sorumlu Adalet Bakanlığı'na veya bağlı hizmet merkezlerine sunulur. Standart başvurular belgeler eksiksiz olduğunda genellikle 3-5 iş günü içinde, hızlandırılmış işlemler ise daha kısa sürede sonuçlanabiliyor. Onaylanan şirket, Tekil Devlet Tüzel Kişiler ve Şahıs İşletmeleri Siciline kaydedilir.
4.4. Vergi Kimlik Numarası, Mühür ve Banka Hesabı
Tescil tamamlandıktan sonra Vergi Komitesi nezdinde vergi kimlik numarası (TIN) otomatik olarak oluşturulur, şirket istatistik ve sosyal güvenlik kurumlarına kaydedilir, şirket mührü hazırlanır ve son adımda kurumsal banka hesabı açılışı başlatılır. Taahhüt edilen sermayenin bankaya yatırılması, kuruluş tarihinden itibaren 1 yıl içinde tamamlanabilir. Belge hazırlığı ve tercüme süreleri dahil edildiğinde toplam süreç genellikle 3-4 hafta içinde tamamlanır.
5. Vergi Sistemi ve Oranlar (2026)
Tacikistan'ın kurumlar vergisi rejimi, faaliyet konusuna göre değişen katmanlı bir yapıya sahip. 2022'de yürürlüğe giren güncel Vergi Kanunu, üretim yapan işletmeleri düşük oranla teşvik ederken finans kuruluşlarını daha yüksek oranda vergilendiriyor.
| Vergi | Oran | Açıklama |
|---|---|---|
| Kurumlar Vergisi (Genel) | %18 | Ticaret, hizmet ve genel faaliyet gösteren şirketler için standart oran |
| Kurumlar Vergisi (Üretici) | %13 | Mal üretimiyle doğrudan iştigal eden işletmeler için indirimli oran |
| Kurumlar Vergisi (Finans/Telekom) | %20 | Bankalar, finans kuruluşları ve mobil operatörler için uygulanan yüksek oran |
| KDV | %14 | 1 Ocak 2024'ten 31 Aralık 2026'ya kadar geçerli oran; 1 Ocak 2027'den itibaren %13'e düşürülmesi planlanıyor. Temel gıda, eğitim ve sağlık hizmetleri KDV'den istisna |
| Sosyal Vergi | %20 işveren / %2 çalışan | Brüt maaş fonu üzerinden hesaplanan işveren ve çalışan primleri |
| Temettü Stopajı | %12 | Yerleşik olmayan ortaklara dağıtılan kâr paylarında standart stopaj oranı; çifte vergilendirme anlaşması kapsamında indirim mümkün olabilir |
Türkiye ile Tacikistan arasında 2001/3336 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (ÇVÖA) kapsamında, Tacikistan'da ödenen verginin Türkiye'deki beyan üzerinden mahsubu mümkün olabilir. Güncel oranlar için Tacikistan Vergi Komitesi'nin resmi kaynaklarının kontrol edilmesi önerilir.
6. Banka Hesabı, Vize ve Oturum İzni
Şirket kuruluşu hızlı ilerlese de banka hesabı açılışı ve seyahat planlaması, gerçekçi bir zaman çizelgesi gerektiren ayrı süreçlerdir. Tacikistan'a özgü en kritik değişiklik ise vize rejiminde 2024'te yaşandı.
🏦 Banka Hesabı Açma Sürecinde Bilinmesi Gerekenler
- Kurumsal hesap açılışı için tescil belgesi, tüzük, vergi kimlik numarası ve yetkili imza sahibinin kimlik belgesi bankaya sunulur; çoğu banka yetkili imza sahibinin en az bir kez fiziken şubede bulunmasını talep eder.
- KYC/AML (müşterini tanı / kara para aklamayı önleme) süreci kapsamında gerçek faydalanıcı (UBO) beyanı, sermayenin kaynağının şeffaflığı ve net bir faaliyet tanımı, başvurunun hızlı onaylanma ihtimalini artırır.
- Yerel banka süreci tamamlanana kadar Wise Business gibi fintech çözümleri, uluslararası tahsilat için geçici bir ara çözüm olabilir; ancak yerel para birimiyle (somoni) işlem ve yerel tedarikçi ödemeleri için Tacikistan banka hesabı gereklidir.
🛂 Vize: 2024'te Değişen Rejim ve E-Vize Seçeneği
20 Nisan 2024'ten itibaren umuma mahsus (bordo) pasaport hamili Türk vatandaşları için Tacikistan'a girişte vizesiz seyahat uygulaması kaldırılmış, vize zorunluluğu getirilmiştir. Kuruluş ve iş görüşmesi amaçlı seyahatler için en pratik çözüm, evisa.tj üzerinden başvurulan ve genellikle 2-3 iş günü içinde sonuçlanan iş (business) e-vizesidir; bu vize 90 gün geçerlilik süresi içinde 60 güne kadar kalışa izin verir. Daha uzun süreli faaliyet için şirket üzerinden oturum/çalışma izni başvurusu ayrıca değerlendirilmelidir. Güncel vize koşullarının seyahatten önce T.C. Dışişleri Bakanlığı duyurusundan teyit edilmesi önerilir.
7. Türkiye Tarafındaki Yükümlülükler ve Teşvikler
Tacikistan'da şirket kurmak, Türkiye tarafında da bazı bildirim yükümlülüklerini beraberinde getirir; buna karşılık Ticaret Bakanlığı'nın sunduğu destek kalemlerinden de yararlanmak mümkündür.
🤝 Kuruluş ve Muhasebe Sürecinizi Biz Yönetiyoruz
Tacikistan'da şirket kuruluş sürecinizi doğru şirket türü seçiminden tescile, banka hesabı açılışından FEZ başvurusuna kadar baştan sona biz yürütüyoruz. Kuruluş sonrasında da muhasebe, KDV beyanı ve kurumlar vergisi raporlama hizmetinizi, ayrı bir yerel firma aramanıza gerek kalmadan biz sağlıyoruz. Sürecin tamamı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
🇹🇷 Yurt Dışı Yatırım Bildirimi
Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişiler, Tacikistan'da şirket kurmak veya mevcut bir şirkete ortak olmak amacıyla yaptıkları ilk sermaye ihracını takip eden 3 ay içinde, Ticaret Bakanlığı'nın Yurt Dışı Yatırım Bildirimi formunu doldurarak Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı'na göndermekle yükümlüdür. Bu bildirim her yıl güncellenmeli, ihmal edilmesi cezai yaptırımlara yol açabilmektedir.
✅ Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Desteği
- Tacikistan'da açılan ofis, depo, showroom veya mağaza gibi birimlerin kira giderlerinde temel destek oranı %50 olup, Bakanlık tarafından hedef ülke olarak belirlenmesi halinde bu oran %20 ilave edilerek uygulanabilir.
- Yıllık üst limit mağazalar için 100.000 ABD Doları, diğer birimler için 75.000 ABD Doları civarındadır; destek ülke bazında en fazla 4 yıl uygulanır.
- Marka tescili ve tanıtım faaliyetlerine yönelik ayrı destek kalemleri de mevcuttur.
- Başvuru için şart: Türk Ticaret Kanunu'na göre kurulmuş Limited veya Anonim Şirket olmak ve desteğe konu ürünlerin Türk menşeli olması.
Bu destek ve bildirim yükümlülükleri, hedef ülke Tacikistan olsa da genel çerçevesi diğer ülkelerdeki yapılanmalarla aynıdır. Konunun tamamına ve güncel destek oranlarına Yurt Dışında Şirket Nasıl Kurulur? Avantajları Nelerdir? başlıklı rehberimizden ulaşabilirsiniz. Bölgedeki diğer alternatifleri karşılaştırmak isterseniz Özbekistan ve Kazakistan rehberlerimize de göz atabilirsiniz. Güncel oranların doğrulanması için Ticaret Bakanlığı'nın resmi sayfası esas alınmalıdır.
8. Dikkat Edilmesi Gerekenler
9. Sık Sorulan Sorular
Tacikistan'da şirket kurmak için ülkede bulunmak gerekir mi?
Hayır. Kuruluş başvurusu noter onaylı ve apostilli vekâletname ile Türkiye'den yürütülebilir ve tescil Adalet Bakanlığı üzerinden birkaç iş günü içinde tamamlanabilir. Ancak kurumsal banka hesabı açılışı için çoğu banka yetkili imza sahibinin en az bir kez fiziken Tacikistan'da bulunmasını talep eder.
ҶДММ kurmak için asgari sermaye şartı var mı?
Genel ҶДММ yapısı için yasal asgari sermaye tutarı sembolik düzeydedir (yaklaşık 500 somoni); taahhüt edilen sermaye kuruluş tarihinden itibaren 1 yıl içinde ödenebilir. Bankacılık, sigortacılık gibi düzenlemeye tabi sektörlerde ise ilgili otoritenin belirlediği çok daha yüksek sermaye eşikleri uygulanır.
Tacikistan'da şirketin %100'ü yabancıya ait olabilir mi?
Evet. Tacikistan mevzuatı, yabancı ve yerli yatırımcıya eşit muamele ilkesini benimser ve yabancı gerçek veya tüzel kişilerin ҶДММ'nin tamamına sahip olmasına izin verir; yerli ortak zorunluluğu bulunmaz. Bankacılık, sigortacılık, telekomünikasyon, enerji, madencilik ve medya gibi düzenlemeye tabi sektörlerde ek lisans/izin şartları aranabilir.
Türk vatandaşlarının Tacikistan'a seyahati için vize gerekir mi?
Evet. 20 Nisan 2024'ten itibaren umuma mahsus pasaport hamili Türk vatandaşları için vize zorunluluğu getirilmiştir. İş amaçlı seyahatler için evisa.tj üzerinden alınan iş e-vizesi, genellikle 2-3 iş günü içinde sonuçlanan pratik bir seçenektir.
Tacikistan'da kurulan şirketin Türkiye'de de vergi yükümlülüğü olur mu?
Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin Tacikistan'daki şirketten elde ettiği kazançlar Türkiye'de de beyan yükümlülüğüne tabi olabilir. Türkiye-Tacikistan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması (2001/3336) kapsamında Tacikistan'da ödenen verginin Türkiye'de mahsubu mümkün olabilir; detaylar somut duruma göre değerlendirilmelidir.
Kuruluş süreci ne kadar sürer?
Belgeler eksiksiz olduğunda ҶДММ tescili Adalet Bakanlığı nezdinde genellikle 3-5 iş günü içinde tamamlanır. Belge hazırlığı, apostil ve yeminli tercüme dahil edildiğinde toplam süreç ortalama 3-4 hafta; banka hesabı açılışı dahil edildiğinde ise birkaç haftaya kadar uzayabilir.
Sonuç
Tacikistan, düşük kuruluş maliyeti, %100 yabancı sermaye imkânı, 15 yıllık istikrar garantisi ve stratejik ticaret koridorundaki konumuyla Türk girişimciler için henüz yeterince değerlendirilmemiş bir yurt dışı yapılanma alternatifi sunuyor. Ancak ҶДММ yapısının doğru kurgulanması, 2024'te değişen vize rejiminin seyahat planına doğru yansıtılması ve FEZ'deki yatırım eşiklerinin iş modeline uygunluğunun değerlendirilmesi, sürecin en kritik unsurları. Bu kararları iş modelinize uygun şekilde vermek ve Türkiye tarafındaki yükümlülükleri eksiksiz yönetmek için profesyonel destek almak, sürecin hatasız ilerlemesini sağlar.