📌 Bu Rehberde Neler Bulacaksınız?
Kazakistan, Orta Asya'nın en büyük ekonomisi ve Avrasya Ekonomik Birliği'nin (AEB) kurucu üyelerinden biri olarak, Rusya, Belarus, Ermenistan ve Kırgızistan pazarlarına gümrüksüz erişim sağlayan stratejik bir konumda bulunuyor. Türk girişimciler için hem Orta Asya'ya açılan bir kapı hem de Astana'daki AIFC (Astana Uluslararası Finans Merkezi) sayesinde uzun vadeli vergi avantajı sunan nadir yapılanma noktalarından biri.
- ✔ TOO (Limited Şirket) ile standart kuruluş süreci
- ✔ AIFC'nin sunduğu 2066'ya kadar %0 kurumlar vergisi ayrıcalığı
- ✔ Adım adım, büyük ölçüde dijital kuruluş süreci
- ✔ Güncel %20 kurumlar vergisi ve 2026'da %16'ya yükselen KDV
- ✔ Banka hesabı açma sürecinin gerçekçi tablosu
- ✔ Türkiye tarafındaki bildirim yükümlülükleri ve destekler
📑 İçindekiler
1. Neden Kazakistan'da Şirket Kurmalısınız?
Kazakistan, Orta Koridor (Trans-Hazar) güzergâhı üzerindeki konumu ve Avrasya Ekonomik Birliği üyeliği sayesinde, tek bir tescille beş ülkelik gümrüksüz bir pazara erişim imkânı sunuyor. Bu özellik, ülkeyi Azerbaycan veya Gürcistan gibi diğer bölge alternatiflerinden ayrıştıran en somut avantaj.
AEB Üyeliği ile Bölgesel Pazar
Avrasya Ekonomik Birliği (AEB) üyeliği, Kazakistan'da kurulan bir şirketin Rusya, Belarus, Ermenistan ve Kırgızistan'a gümrük vergisi ödemeden mal satabilmesini sağlar.
Hızlı ve Dijital Tescil
TOO kuruluş başvurusu, elektronik imza (EDS) ile e-Gov sistemi üzerinden yapıldığında genellikle 1 iş günü içinde onaylanır; belge hazırlığıyla birlikte toplam süreç kısa sürer.
AIFC ile Uzun Vadeli Vergi Ayrıcalığı
Astana Uluslararası Finans Merkezi'nde nitelikli faaliyet yürüten katılımcı şirketler, 1 Ocak 2066'ya kadar %0 kurumlar vergisinden yararlanabilir.
2. TOO mu, AIFC mi? Kazakistan'ın En Kritik Kararı
Kazakistan'da yapılanırken verilecek en önemli karar, şirketin standart Kazakistan hukuku altında bir TOO (Товарищество с ограниченной ответственностью — Limited Şirket)olarak mı, yoksa Astana'daki ayrı yargı bölgesi olan AIFC (Astana International Financial Centre — Astana Uluslararası Finans Merkezi) bünyesinde mi kurulacağıdır. Bu iki yapı, hukuk sistemi, vergi rejimi ve hedef faaliyet alanı bakımından temelden farklıdır.
| Kriter | TOO (Standart Rejim) | AIFC (Astana Uluslararası Finans Merkezi) |
|---|---|---|
| Yetkili Kurum | Adalet Bakanlığı / Halka Hizmet Merkezleri (NCA), e-Gov portalı | AFSA (Astana Financial Services Authority) ve AIFC Kayıt Ofisi |
| Hukuk Sistemi | Kazakistan Cumhuriyeti hukuku (Kazakça/Rusça) | İngiliz common law esaslı bağımsız hukuk sistemi, kendi mahkemesi (AIFC Court) ve tahkim merkezi (IAC) |
| Kurumlar Vergisi | Standart %20 | Nitelikli faaliyetlerde 1 Ocak 2066'ya kadar %0 (substance şartına tabi) |
| Uygun Faaliyet Alanı | Her türlü ticari faaliyet: üretim, ticaret, ithalat-ihracat, hizmet | Finansal hizmetler, fintech, holding yapıları, yatırım şirketleri, Astana Hub kapsamında teknoloji girişimleri |
| Kimler İçin Uygun | Kazakistan iç pazarına veya AEB ülkelerine mal/hizmet satacak firmalar | Uluslararası yapı, holding, fon veya fintech kurmak isteyen, İngiliz hukuku güvencesini önceleyen yatırımcılar |
Kısaca: Kazakistan veya AEB pazarına doğrudan mal veya hizmet satacak, üretim tesisi kuracak ya da yerel bayilik ağı oluşturacak firmalar için standart TOO yapısı daha uygundur. Uluslararası finansal hizmet, fintech, holding veya yatırım şirketi kurmak isteyen, İngiliz hukuku güvencesinden ve uzun vadeli vergi ayrıcalığından yararlanmak isteyen yatırımcılar için ise AIFC öne çıkar.
3. AIFC: Astana Uluslararası Finans Merkezi
2018'de faaliyete geçen AIFC, Kazakistan'ın geri kalanından ayrı, kendi yasama, yargı ve düzenleyici organlarına sahip özel bir yargı bölgesidir. İngiliz common law esasına dayanan hukuk sistemi, kendi mahkemesi (AIFC Court) ve Uluslararası Tahkim Merkezi (International Arbitration Centre — IAC) ile Kazakistan'ın genel yargı sisteminden bağımsız çalışır. Bu yapı, özellikle yabancı yatırımcılara tanıdık bir hukuki güvence sunar.
🏦 AIFC'nin Sağladığı Başlıca Avantajlar
- Nitelikli faaliyet (qualifying/priority activity) listesine giren AIFC katılımcı şirketleri, 1 Ocak 2066'ya kadar %0 kurumlar vergisinden yararlanabilir; bu ayrıcalık AFSA tarafından yasayla güvence altına alınmıştır.
- Yabancı çalışanların AIFC kaynaklı gelirleri de belirli şartlarda gelir vergisinden muaf tutulabilir; ayrıca AIFC sınırları içindeki gayrimenkuller için mülk ve arazi vergisi muafiyeti uygulanır.
- Vergi muafiyetinden yararlanmak, "esaslı varlık" (substantial presence) şartına bağlıdır: şirketin AIFC içinde gerçek bir faaliyet yürütmesi, faaliyet hacmiyle orantılı gider yapması ve yeterli sayıda tam zamanlı personel istihdam etmesi gerekir.
- AIFC kayıt süreci büyük ölçüde dijitaldir ve AFSA üzerinden genellikle yaklaşık 3 iş günü içinde tamamlanabilir; şirket kuruluşunda yerel ortak zorunluluğu yoktur.
- AIFC bünyesindeki Astana Hub programı, teknoloji girişimlerine ayrı vergi ve vize kolaylıkları sunarak AIFC'yi yalnızca finansal kuruluşlar için değil, teknoloji odaklı şirketler için de cazip hale getirir.
AIFC'nin %0 vergi avantajı otomatik değildir; şirketin faaliyet konusunun nitelikli faaliyet listesine girip girmediği ve substance şartlarının sağlanıp sağlanmadığı somut olarak değerlendirilmelidir. Bu değerlendirmeyi iş modelinize göre birlikte yapıyoruz.
4. Adım Adım Kuruluş Süreci (TOO)
Standart TOO kuruluşu, belgeler eksiksiz olduğunda büyük ölçüde uzaktan yürütülebilir ve genellikle toplamda 1-3 hafta içinde tamamlanır; belge hazırlığı, tercüme ve apostil süreçleri toplam süreyi belirleyen ana değişkendir.
Unvan & Yapı Seçimi
Belgeler, Vekâletname & Apostil
Elektronik Tescil (e-Gov)
BIN, Kaşe & Banka
4.1. Şirket Yapısı, Ortaklık ve Ticari Unvanın Belirlenmesi
Süreç, faaliyet konusunun, ortaklık yapısının (tek ortakla kurulabilir; ortak gerçek veya tüzel kişi, %100 yabancı olabilir) ve ticari unvanın belirlenmesiyle başlar. Küçük işletme statüsündeki TOO'lar için asgari sermaye şartı sembolik düzeydedir; orta ve büyük ölçekli şirketlerde ise Aylık Hesaplama Endeksi'nin (AHE) 100 katı tutarında nominal bir kayıtlı sermaye öngörülür.
4.2. Kuruluş Belgelerinin Hazırlanması, Vekâletname ve Apostil
Ana sözleşme (statüt), kuruluş kararı, kurucu kimlik/pasaport kopyaları Kazakça ve Rusça'ya yeminli tercüme edilir. Yabancı ortaklar Kazakistan'a fiziken gelmeden, noter onaylı ve apostilli bir vekâletname ile yerel temsilciye yetki verebilir; Türkiye ve Kazakistan her ikisi de Lahey Apostil Sözleşmesi'ne taraf olduğundan ayrıca konsolosluk tasdikine gerek kalmaz.
4.3. Elektronik Tescil Başvurusu
Başvuru, elektronik imza (EDS — elektron sandık qoyush) ile e-Gov portalı veya "Azamattarğa arналған үкімет" (Halka Hizmet) merkezleri üzerinden yapılır. Belgeler eksiksiz olduğunda tescil başvurusu genellikle 1 iş günü içinde değerlendirilir ve devlet harcı alınmaz; bu aşama, yerel temsilci aracılığıyla uzaktan yürütülebilir.
4.4. BIN Alınması, Kaşe, Vergi Kaydı ve Banka Hesabı
Tescil onaylandığında şirkete BIN (Business Identification Number — İşletme Kimlik Numarası) verilir ve şirket otomatik olarak vergi dairesine kaydedilir. Ardından şirket kaşesi çıkarılır, KDV mükellefiyeti gerekiyorsa ayrıca kayıt yapılır ve kurumsal banka hesabı açılış süreci başlatılır.
5. Vergi Sistemi ve Oranlar (2026)
Kazakistan, 1 Ocak 2026'dan itibaren son on yılın en kapsamlı vergi reformunu yürürlüğe koydu. Reformun en dikkat çeken maddesi, standart KDV oranının %12'den %16'ya yükseltilmesi ve KDV mükellefiyet eşiğinin ciddi ölçüde düşürülmesi oldu.
| Vergi | Oran | Açıklama |
|---|---|---|
| Kurumlar Vergisi (KStV) | %20 | Standart oran, TOO ve AO gibi tüm şirket türleri için geçerli (AIFC'deki nitelikli faaliyetler hariç) |
| KDV | %16 | 1 Ocak 2026'dan itibaren geçerli yeni standart oran (önceki oran %12 idi); ilaç ve tıbbi hizmetlerde %5 indirimli oran uygulanır |
| AIFC Nitelikli Gelir | %0 | Substance şartını sağlayan AIFC katılımcılarının nitelikli faaliyetlerden elde ettiği gelir, 1 Ocak 2066'ya kadar kurumlar vergisinden muaftır |
| Temettü Stopajı | %15 | Yerleşik olmayanlara dağıtılan kâr paylarında standart stopaj oranı; Türkiye-Kazakistan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması kapsamında indirimli oran uygulanabilir |
2026 reformuyla birlikte KDV mükellefiyet eşiği önemli ölçüde düşürüldüğünden, daha küçük ciro hacmine sahip şirketler de artık KDV mükellefi olabiliyor. Türkiye ile Kazakistan arasında 1995'te imzalanan ve 1996'dan beri yürürlükte olan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması kapsamında, Kazakistan'da ödenen verginin Türkiye'de mahsubu mümkün olabilir. Güncel oranlar için Kazakistan Vergi Dairesi (kgd.gov.kz) resmi kaynağının kontrol edilmesi önerilir.
6. Banka Hesabı Açma Süreci
Şirket tescili hızlı ilerlese de, kurumsal banka hesabı açılışı Kazakistan'da da sürecin en fazla planlama gerektiren aşamasıdır ve bankadan bankaya değişen prosedürler içerir.
🏦 Banka Hesabı Açma Sürecinde Bilinmesi Gerekenler
- Kurumsal hesap açılışı için şirketin BIN'i ve yetkili müdürün/başkanın bireysel kimlik numarası (IIN — Individual Identification Number) gereklidir; IIN, şirket tescili tamamlandıktan sonra otomatik olarak veya ayrı bir başvuruyla alınabilir.
- Freedom Finance Bank gibi bazı bankalar kurumsal hesap başvurusunun uzaktan başlatılmasına imkân tanır; ancak banka kartı ve bazı sözleşme belgelerinin teslimi çoğu zaman şubeye fiziki ziyareti gerektirir. Halyk Bank, ForteBank ve Kaspi Bank gibi diğer büyük bankalarda ise yetkili imza sahibinin şubeye gelmesi standart uygulamadır.
- UBO (Ultimate Beneficial Owner — Gerçek Faydalanıcı) beyanı, sermayenin kaynağının netliği ve faaliyet konusunun açık tanımlanması, kara para aklamayı önleme (AML) kontrollerinde onay ihtimalini artırır.
- Geleneksel banka süreci uzarsa, Wise Business veya Payoneer gibi fintech çözümleri ilk dönemde uluslararası tahsilat ve ödeme için pratik bir ara çözüm sunabilir; ancak bu çözümler yerel tenge hesabının yerini tam olarak tutmaz.
7. Türkiye Tarafındaki Yükümlülükler ve Teşvikler
Kazakistan'da şirket kurmak, Türkiye tarafında da bazı bildirim yükümlülüklerini beraberinde getirir; buna karşılık Ticaret Bakanlığı'nın sunduğu destek kalemlerinden de yararlanmak mümkündür.
🤝 Kuruluş ve Muhasebe Sürecinizi Biz Yönetiyoruz
Kazakistan'da TOO veya AIFC şirketi kuruluş sürecinizi doğru yapının seçiminden vekâletname ve apostil işlemlerine, elektronik tescil başvurusundan banka hesabı sürecine kadar baştan sona biz yürütüyoruz. Kuruluş sonrasında da muhasebe, KDV beyanı ve kurumlar vergisi raporlama hizmetinizi, ayrı bir yerel firma aramanıza gerek kalmadan biz sağlıyoruz. Sürecin tamamı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.
🇹🇷 Yurt Dışı Yatırım Bildirimi
Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişiler, Kazakistan'da şirket kurmak veya mevcut bir şirkete ortak olmak amacıyla yaptıkları ilk sermaye ihracını takip eden 3 ay içinde, Ticaret Bakanlığı'nın Yurt Dışı Yatırım Bildirimi formunu doldurarak Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı'na göndermekle yükümlüdür. Bu bildirim her yıl güncellenmeli, ihmal edilmesi cezai yaptırımlara yol açabilmektedir.
✅ Yurt Dışı Birim, Marka ve Tanıtım Desteği
- Kazakistan'da açılan ofis, depo, showroom veya mağaza gibi birimlerin kira giderlerinde temel destek oranı %50 olup, Bakanlık tarafından hedef ülke olarak belirlenmesi halinde bu oran %20 ilave edilerek uygulanabilir.
- Yıllık üst limit mağazalar için 100.000 ABD Doları, diğer birimler için 75.000 ABD Doları civarındadır; destek ülke bazında en fazla 4 yıl uygulanır.
- Marka tescili ve tanıtım faaliyetlerine yönelik ayrı destek kalemleri de mevcuttur.
- Başvuru için şart: Türk Ticaret Kanunu'na göre kurulmuş Limited veya Anonim Şirket olmak ve desteğe konu ürünlerin Türk menşeli olması.
Bu destek ve bildirim yükümlülükleri, hedef ülke Kazakistan olsa da genel çerçevesi diğer ülkelerdeki yapılanmalarla aynıdır. Konunun tamamına ve güncel destek oranlarına Yurt Dışında Şirket Nasıl Kurulur? Avantajları Nelerdir? başlıklı rehberimizden ulaşabilirsiniz. Güncel oranların doğrulanması için Ticaret Bakanlığı'nın resmi sayfası esas alınmalıdır.
8. Dikkat Edilmesi Gerekenler
9. Sık Sorulan Sorular
Kazakistan'da şirket kurmak için ülkede fiziken bulunmak gerekir mi?
Hayır. Noter onaylı ve apostilli bir vekâletname ile yerel temsilciye yetki verilerek TOO tescil süreci büyük ölçüde uzaktan yürütülebilir. Ancak banka hesabı açılışında çoğu banka yetkili imza sahibinin şubeye gelmesini talep eder.
AIFC şirketi gerçekten %0 vergi mi öder?
Yalnızca nitelikli faaliyet (qualifying/priority activity) listesine giren ve "esaslı varlık" (substance) şartlarını sağlayan AIFC katılımcıları, ilgili gelirleri için 1 Ocak 2066'ya kadar %0 kurumlar vergisinden yararlanır. Bu şartları sağlamayan gelirler standart %20 oranına tabi olabilir.
TOO kurmak için asgari sermaye şartı var mı?
Küçük işletme statüsündeki TOO'lar için asgari sermaye şartı sembolik düzeydedir. Orta ve büyük ölçekli şirketlerde ise Aylık Hesaplama Endeksi'nin 100 katı tutarında nominal bir kayıtlı sermaye öngörülür; bu tutar işletme sermayesi ihtiyacına göre serbestçe belirlenebilir.
Kazakistan'da kurulan şirketin Türkiye'de de vergi yükümlülüğü olur mu?
Türkiye'de yerleşik gerçek veya tüzel kişilerin Kazakistan'daki şirketten elde ettiği kazançlar Türkiye'de de beyan yükümlülüğüne tabi olabilir. Türkiye-Kazakistan Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşması kapsamında Kazakistan'da ödenen verginin Türkiye'de mahsubu mümkün olabilir; detaylar somut duruma göre değerlendirilmelidir.
Kuruluş süreci ne kadar sürer?
Belgeler eksiksiz olduğunda elektronik tescil genellikle 1 iş günü içinde onaylanır. Vekâletname, apostil ve tercüme hazırlıkları dahil edildiğinde TOO için toplam süreç ortalama 1-3 hafta, AIFC şirketi için ise yaklaşık 3 iş günü; banka hesabı açılışı dahil edildiğinde ise birkaç haftaya kadar uzayabilir.
Sonuç
Kazakistan, Avrasya Ekonomik Birliği üyeliğiyle sağladığı bölgesel pazar erişimi ve AIFC'nin sunduğu 2066'ya kadar uzanan vergi ayrıcalığıyla, Türk girişimciler için iki farklı ve güçlü yapılanma alternatifi sunuyor. Ancak TOO/AIFC kararının iş modeline uygun verilmesi, 2026 vergi reformunun bütçeye doğru yansıtılması ve banka hesabı sürecinin gerçekçi planlanması, sürecin sağlıklı ilerlemesi için kritik önemde. Bu kararları doğru vermek ve Türkiye tarafındaki yükümlülükleri eksiksiz yönetmek için profesyonel destek almak, sürecin hatasız tamamlanmasını sağlar.